نكتهها
جهنم گويا : و بيناست
در رابطهء با آيهء :
إِذا رَأَتْهُمْ مِنْ مَكانٍ بَعِيدٍ سَمِعُوا لَها تَغَيُّظاً وَ زَفِيراً
بايد بدانيم كه عدهاى از آيات حكايت از آن دارند كه جهنم شعور و درك دارد ، سخن مىگويد و اهل عذاب را مىبيند ، يكى اين آيه است كه مىگويد : آتش مردمان را از دور مىبيند و اظهار خشم مىكند و فرياد مىكشد ، ديگرى آيهء :
يَوْمَ نَقُولُ لِجَهَنَّمَ هَلِ امْتَلَأْتِ وَ تَقُولُ هَلْ مِنْ مَزِيدٍ
ق / 30 كه صريح است جهنم در جواب خدا خواهد گفت : اهل و داخل شوندگان من را اضافه مىكنى ؟
سوم آيات :
وَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ عَذابُ جَهَنَّمَ وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ إِذا أُلْقُوا فِيها سَمِعُوا لَها شَهِيقاً وَ هِيَ تَفُورُ تَكادُ تَمَيَّزُ مِنَ الْغَيْظِ . . .
ملك / 6 8 آيات مىگويد چون كفار به آتش انداخته شوند جهنم فرياد مىكشد ، نزديك است كه از خشم خود متلاشى و منفجر مىكنى ؟
چهارم :
كَلَّا إِنَّها لَظى نَزَّاعَةً لِلشَّوى تَدْعُوا مَنْ أَدْبَرَ وَ تَوَلَّى وَ جَمَعَ فَأَوْعى
معارج / 15 - 18 ، روشن است كه آتش جهنم آنان را كه از حق اعراض كردهاند به سرى خود مىخواند .
عدهاى اين آيات را حمل بر تشبيه جهنم به حال انسان كردهاند نظير ديدن انسان دشمن خود را يا نظير ديدن شير ، شكار و طعمهء خويش را ، ولى لازم است آنها را حمل بر ظاهر كرده و از آنها استفاده كنيم ، به نظر مىآيد در آخرت همه چيز زنده و جاندار خواهد شد
وَ إِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوانُ
آرى زندگى واقعى آن دنياست ، چه مانعى دارد كه آتش آخرت نيز با شعور و بينا و گويا باشد .