تقليب ليل و نهار ، آوردن يكى به جاى ديگرى است ، نظير :
يُكَوِّرُ اللَّيْلَ عَلَى النَّهارِ وَ يُكَوِّرُ النَّهارَ عَلَى اللَّيْلِ
زمر / 5 صاحبان بصيرت مىتوانند از آن درس بياموزند و نفوذ مشيت خدا را درك نمايند آيهء شريفه انسان را به عمق نظام خدايى با آهنگى تكان دهنده رهبرى مىكند ، نگارنده آن را درك مىكنم ولى وصف نتوانم كرد .
45 -
وَ اللَّهُ خَلَقَ كُلَّ دَابَّةٍ مِنْ ماءٍ فَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلى بَطْنِهِ وَ مِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلى رِجْلَيْنِ وَ مِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلى أَرْبَعٍ يَخْلُقُ اللَّهُ ما يَشاءُ إِنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
بيان ديگرى است در رابطه با قدرت و توانايى خدا و اينكه همهء كارها در دست اوست و فعال ما يشاء است و مصداقى از
اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
يَهْدِي اللَّهُ لِنُورِهِ مَنْ يَشاءُ
مىباشد ، اين آيه در عين حال از وسعت قدرت و علم خدا حكايت دارد زيرا اگر موجودات زنده همه در يك شكل بودند به نظر مىآمد كه خداوند فقط مىتواند يك نوع مخلوق بيافريند ولى اقسام حيوانات و انواع نباتات و ميوهها و حبوبات حكايت مىكنند كه خدا به هر چيز تواناست و قدرت او در يك چيز و دو چيز خلاصه نمىشود .
منظور از « ماء » نطفه است كه همهء جنبندگان از آن به وجود مىآيند خواه بچهزا باشند يا تخمزا ، اين آيه يكى از محلهايى است كه « من » در غير اولوا العقل به كار رفته است ، در اين آيه از سه بخش جنبدگان نام برده شده اول خزندگان يعنى « من يمشى على بطنه » دوم انسان كه به دو پا راه مىرود يعنى : « من يمشى على رجلين » شايد آن شامل پرندگان هم باشد ، سوم درندگان و چهارپايان يعنى « من يمشى على اربع » ظاهرا نقل اين سه بخش به عنوان نمونه و شاخص است و گر نه جنبندگان بيشتر از اينهاست . « 1 »
هامش
( 1 ) در تفسير برهان از حضرت صادق ( ع ) آمده :
« و قال ابو عبد اللَّه و منهم من يمشى على اكثر من ذلك » .