چشم و گوش و قلب كه در آيهء بالا گفته شد وسائل درك اين دو حقيقت است : آفرينش و معاد :
80 -
وَ هُوَ الَّذِي يُحْيِي وَ يُمِيتُ وَ لَهُ اخْتِلافُ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ أَ فَلا تَعْقِلُونَ
.
يعنى زنده كردن و ميراندن و زمان و شب و روز نيز مال خدا و از آن خداست .
در دو آيهء فوق يك دوره كامل از خلقت انسان و رجوع به خدايش بيان شده است .
مراد از حيات ظاهرا زنده كردن مادّهء بيجان است كه به وسيلهء خدا به ماده افاضه مىشود .
81 و 82 -
بَلْ قالُوا مِثْلَ ما قالَ الْأَوَّلُونَ قالُوا أَ إِذا مِتْنا وَ كُنَّا تُراباً وَ عِظاماً أَ إِنَّا لَمَبْعُوثُونَ
.
اضراب است از مطلب فوق ، يعنى تعقّل نكردند ، بلكه مانند گذشتگان مشركين ، معاد را انكار نمودند ، آيهء
أَ إِذا مِتْنا . . .
در بيان استبعاد معاد است ولى در آيهء بعدى ترقّى كرده آن را افسانه و ناممكن گفتهاند .
83 -
لَقَدْ وُعِدْنا نَحْنُ وَ آباؤُنا هذا مِنْ قَبْلُ إِنْ هذا إِلَّا أَساطِيرُ الْأَوَّلِينَ
.
اين سخن همانطور كه گفته شد در نفى معاد است و نيز اشاره مىكند كه اين ساختهء خودش نيست بلكه از گذشتگان مانده است .
84 -
قُلْ لِمَنِ الْأَرْضُ وَ مَنْ فِيها إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ
.
از اين آيه تا هفت آيهء ديگر در رابطه با اثبات معاد از راه قدرت خداست يعنى حالا كه همه چيز مال خداست و ارادهء جهان در دست اوست چه بعدى دارد كه خلقت را دوباره از سر بگيرد ، او كه در اوّل بار آفريده است چرا از آفرينش