مطالب لازم گرفته كه در اين آيات توحيد و حكومت خدا مطرح شود .
على هذا در اين آيات ، اول سخن از توحيد و تدبير و نفوذ ارادهء خدا در خلقت و ادارهء آن و رسيدن به حشر و لقاء اللَّه است ، آن گاه انكار معاد از جانب كفّار مطرح شده و جواب داده مىشود كه آفريننده به اعادهء خلقت نيز قادر است ، سپس مسئله شريك داشتن خدا در خلقت و ادارهء جهان ، مطرح و جواب داده مىشود ، در آخر به رسول خدا خطاب مىرسد كه از خدا بخواه عذابى را كه به كفّار وعده داده از تو دور گرداند و به خدا پناه ببر از اينكه شياطين در پيش تو حاضر باشند و گمراهت كنند چنان كه كفّار را گمراه كردهاند .
78 -
وَ هُوَ الَّذِي أَنْشَأَ لَكُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ وَ الْأَفْئِدَةَ قَلِيلًا ما تَشْكُرُونَ
.
اين آيه و دو آيهء بعدى در اين زمينه است كه خدا شما را آفريده و به سوى او برمىگرديد ، چشم و گوش و عقل داده تا اينها را بفهميد ، در خلقت و حشر كه زمان و شب و روز لازم است و حيات و مرگ مىيابد ، آنها هم مربوط به خدا و براى خدا و از جانب خداست .
در سمع و بصر و قلب هم خود اعضاء مراد است و هم آثار آنها ، به عبارت ديگر هم گوش منظور است و هم شنوايى و هكذا . سمع و بصر سبب علم به محسوسات و فؤاد آلت تعقّل است و هر يك مكمّل آن ديگرى است « ما » در آيه براى تأكيد قليل است .
بهر حال اين آيه مىفرمايد كه خدا وسائل درك را در وجود شما آفريده و آن گاه مكلّف كرده است ولى شما آنها را در خداشناسى بسيار كم به كار مىبريد آرى
قَلِيلًا ما تَشْكُرُونَ
.
79 -
وَ هُوَ الَّذِي ذَرَأَكُمْ فِي الْأَرْضِ وَ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ
.