نيست خداست كه چنين مىكند ، و در معاد چنان خواهد كرد ، نظير آن : در سورهء نحل / 70 گذشت « ما نشاء » جنينها است ، دختر باشد يا پسر ، يكى باشد يا بيشتر ،
ثُمَّ نُخْرِجُكُمْ طِفْلًا
طبرسى فرموده : سپس شما را از شكم مادران در حالى كه اطفاليد خارج مىكنيم ، طفل ، انسان صغير را گويند ، علت مفرد آمدن آنست كه آن به معنى مصدر است ، مراد از آن جمع است . مثل « رجل عدل و رجال عدل » به قولى مراد « نخرج كل واحد منكم طفلا » مىباشد .
ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ
يعنى سپس شما را بزرگ مىكنيم تا به جوانى و نيرومندى برسيد
وَ مِنْكُمْ مَنْ يُتَوَفَّى
يعنى بعضى از شما در همان جوانى و ميانسالى مىميرد امّا بعضى بقدرى زنده مىماند تا به خوارترين و حقيرترين زندگى برسد و حافظهء خود را از دست بدهد ، منظور از
لِكَيْلا يَعْلَمَ مِنْ بَعْدِ عِلْمٍ شَيْئاً
ظاهرا آنست كه چيزى كه معتنا به باشد و بشود روى آن تكيه كرد ، نداند يعنى « شيئا مفيدا و معتبرا » طبرسى فرمايد : چون اكثر دانستنىها را فراموش كرد ، اطلاق « ذهاب الجميع » صحيح است « 1 »
وَ تَرَى الْأَرْضَ هامِدَةً فَإِذا أَنْزَلْنا عَلَيْهَا الْماءَ اهْتَزَّتْ وَ رَبَتْ وَ أَنْبَتَتْ مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ
.
اين قسمت از آيه حاكى است زمين امروز در رويانيدن علفها و اشجار مانند رحم مادر است كه نطفه را مىروياند ، اين زمين در آخرت مىتواند مانند رحم ، انسانها را بروياند ، اكنون براى رويانيدن نطفه و تبديل آن به انسان فقط رحم مادر را داريم ولى در روز قيامت شرائط روى زمين عوض مىشود و
هامش
( 1 )
تفسير برهان « عن ابى عبد اللَّه عن ابيه عليهما السلام قال اذا بلغ العبد مائة سنة فذلك ارذل العمر » .