اينكه به جاى كفار ، كلمه
الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ
آمده است به نظرم براى آنست كه : اين وصف مستلزم انكار توحيد و نبوت نيز هست اينكه در مجمع البيان و غير نقل شده : ابو سفيان ، نضر بن حارث و ام جميل نتوانستند به وقت خواندن قرآن آن حضرت را بهبينند ، با ظهور آيه مغاير است ، اين آيه به لفظ ديگرى در سورهء فصلّت آمده كه بعدا نقل خواهد شد .
46 -
وَ جَعَلْنا عَلى قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَنْ يَفْقَهُوهُ وَ فِي آذانِهِمْ وَقْراً وَ إِذا ذَكَرْتَ رَبَّكَ فِي الْقُرْآنِ وَحْدَهُ وَلَّوْا عَلى أَدْبارِهِمْ نُفُوراً
لفظ
وَ فِي آذانِهِمْ
عطف است بر
عَلى قُلُوبِهِمْ
يعنى بر قلوبشان غلافها و بر گوشهايشان سنگينى گذاشتهايم از اينكه قرآن را بفهمند يا بشنوند لذا چون خدايت را با توحيد ياد كنى در حال دور شدن اعراض مىكنند .
أَنْ يَفْقَهُوهُ
تقديرش « من ان يفقهوه » است « وحده » وصف ذكر است يعنى « ذكرته على نعت التوحيد » ، جمله
وَلَّوْا عَلى أَدْبارِهِمْ نُفُوراً
يعنى به جهت كنار شدن از قرآن به عقب بر مىگردند ، منظور از آن اعراض از حق است ناگفته نماند :
1 - گرفتار شدن به اين حالت در اثر گناهان و طغيان و عصيان در مقابل حق است و گرنه ، خدا بىجهت كسى را به چنين حالت گرفتار نمىكند ، مثلا در آيه :
فَبِما نَقْضِهِمْ مِيثاقَهُمْ لَعَنَّاهُمْ وَ جَعَلْنا قُلُوبَهُمْ قاسِيَةً . . .
مائده / 13 ، علّت لعن و قسى القلب كردن ، همان نقض پيمان است ، و در آيه :
فَلَمَّا زاغُوا أَزاغَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ
صف / 5 ، روشن شده كه اول آنها منحرف شدهاند ، سپس خدا قلوبشان را منحرف كرده است .
2 - مطلب اين دو آيه در جاى ديگر چنين آمده است :
وَ قالُوا قُلُوبُنا فِي أَكِنَّةٍ مِمَّا تَدْعُونا إِلَيْهِ وَ فِي آذانِنا وَقْرٌ وَ مِنْ بَيْنِنا وَ بَيْنِكَ حِجابٌ فَاعْمَلْ إِنَّنا عامِلُونَ