ناگفته نماند : ضمير « عنه » ظاهرا راجع است به « كل » و آن نائب فاعل « مسئولا » مىباشد كه بر آن مقدم شده و يا به وسيلهء آن از نائب فاعل مستغنى گرديده است . « اولئك » اشاره است به سمع و بصر و فؤاد . و چون اعضاء در عقلا است لذا با « اولئك » تعبير آمده است . به قولى آن در اولوا العقل و غير آن به كار مىرود .
در تفسير اين آيه از الميزان استفاده شده است . در زمينهء آيه رواياتى وارد شده كه در تفاسير آمده است .
در تفسير عياشى از امام صادق عليه السّلام دربارهء آيه نقل شده كه فرمود :
يسئل السمع عما يسمع و البصر عما يطرف و الفؤاد عما يعقد عليه .
باز در آن كتاب آمده : مردى به امام صادق عليه السّلام گفت : پدر و مادرم فداى تو باد من به مستراح مىروم و مىنشينم و بساز و آواز كنيزان همسايهام گوش مىدهم و گاهى بدين علّت به جلوس خود طول مىدهم ، حضرت فرمود : اين كار را نكن ، گفت : به خدا براى آنها نمىروم بلكه غرض اصلى قضاى حاجت است ، آن صداها را نيز ضمنا مىشنوم امام فرمود : آيا نشنيدهاى كه خدا فرموده :
إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْؤُلًا
آن مرد گفت بلى و اللَّه گويى : من اين آيه را نه از عجم شنيده بودم و نه از عرب ديگر اين كار را نمىكنم از خدا آمرزش مىخواهم امام فرمود پاشو غسل كن آنچه مىخواهى نماز بخوان كه بر گناه بزرگى بود ، چه بد بود حالت اگر در آن حال مىمردى ، خدا را حمد كن و از هر چه ناپسند دارد به او توجه كن ، خدا فقط قبيح را ناپسند دارد ، قبيح را به اهل آن واگذار كرده كه هر چيز اهلى دارد .
37 -
وَ لا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحاً إِنَّكَ لَنْ تَخْرِقَ الْأَرْضَ وَ لَنْ تَبْلُغَ الْجِبالَ طُولًا