اين روايت حاكى از هلاكت به واسطه عذاب است .
ناگفته نماند : ظاهر آن بود كه گفته شود : « انهم يرجعون » با حذف « لا » زيرا اين جمله خبر « حرام » است و آن با رجوع صحيح است نه با عدم رجوع به نظر بعضى « لا » زائد است به نظر نگارنده جمله
أَنَّهُمْ لا يَرْجِعُونَ
توضيح عدم رجوع است كه از ما قبل آيه فهميده مىشود ، زيرا ناگفته شد
وَ حَرامٌ عَلى قَرْيَةٍ أَهْلَكْناها
از آن عدم رجوع فهميده مىشود .
در اين صورت جملهء
أَنَّهُمْ لا يَرْجِعُونَ
جاى خبر مبتدا را گرفته است ، احتمال ديگر آن است كه اين جمله تعليل مطلب سابق باشد و تقدير آن چنين مىشود و حرام على قرية اهلكناها تدارك ذنوبهم لانهم لا يرجعون الى الدنيا » .
96 و 97 -
حَتَّى إِذا فُتِحَتْ يَأْجُوجُ وَ مَأْجُوجُ وَ هُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُونَ وَ اقْتَرَبَ الْوَعْدُ الْحَقُّ فَإِذا هِيَ شاخِصَةٌ أَبْصارُ الَّذِينَ كَفَرُوا يا وَيْلَنا قَدْ كُنَّا فِي غَفْلَةٍ مِنْ هذا بَلْ كُنَّا ظالِمِينَ .
يعنى : زمان با اين منوال مىگذرد ، عمل نيكوكاران نوشته مىشود و بدكاران هلاك مىشوند و برنمىگردند تا مىرسد به روزى كه قوم يأجوج و مأجوج راهشان باز مىشود و از هر ارتفاع به سرعت به طرف مردم مىآيند ، وعدهء حق كه قيامت باشد نزديك مىشود ، آمدن آنها .
و چون قيامت آشكار شد چشمان كافران از ديدن آن خيره مىشود
يا وَيْلَنا
از شرائط قيامت است كه در سورهء كهف آيهء 97 و 98 گذشت
وَ تَرَكْنا بَعْضَهُمْ يَوْمَئِذٍ يَمُوجُ فِي بَعْضٍ
قد كنا فى غفلة » حكايت قول كفار است كه اول مىگويند ما از اين روز غافل بودهايم آن وقت خواهند گفت : غفلت از ظلم ما ناشى بوده است نه اينكه خدا نشان نداده است .
98 -
إِنَّكُمْ وَ ما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ أَنْتُمْ لَها وارِدُونَ