74 -
وَ لُوطاً آتَيْناهُ حُكْماً وَ عِلْماً وَ نَجَّيْناهُ مِنَ الْقَرْيَةِ الَّتِي كانَتْ تَعْمَلُ الْخَبائِثَ إِنَّهُمْ كانُوا قَوْمَ سَوْءٍ فاسِقِينَ
مشروح حالات لوط در سورهء هود و حجر گذشت او خواهر زادهء ابراهيم عليه السّلام بود كه با او از بابل به فلسطين آمد و در محلى كه اكنون مملكت « اردن » است به رسالت مبعوث گرديد « 1 »
حُكْماً وَ عِلْماً
هر دو نكرهاند و دلالت بر خصوصيت دارند مراد از « حكم » حكومت و قضاوت و يا حكمت و بينش است ، غرض از « علم » ظاهرا علم مخصوص پيامبران است قريه همان شهر « سدوم » است چنان كه در مجمع البيان فرموده است ، خبائث كارهاى پليدى بود كه انجام مىدادند از قبيل لواط و غيره ، از نسبت « تعمل » به قريه منظور اهل قريه است « فاسقين » خبر بعد از خبر است تقدير « و لوطا » ، « آتينا لوطا » مىباشد .
75 -
وَ أَدْخَلْناهُ فِي رَحْمَتِنا إِنَّهُ مِنَ الصَّالِحِينَ
شايد مراد از رحمت ، امامت و ولايت باشد ، چنان كه در
وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً
گذشت .
إِنَّهُ مِنَ الصَّالِحِينَ
تعليل ادخال در رحمت است .
76 -
وَ نُوحاً إِذْ نادى مِنْ قَبْلُ فَاسْتَجَبْنا لَهُ فَنَجَّيْناهُ وَ أَهْلَهُ مِنَ الْكَرْبِ الْعَظِيمِ
تفصيل حالات نوح در سوره هود گذشت ، تقدير آن « اذكر نوحا » است ، مراد از ندايش همانست كه آمده :
فَدَعا رَبَّهُ أَنِّي مَغْلُوبٌ فَانْتَصِرْ
قمر / 10 ، « من قبل » مىشود اشاره به قبل از ابراهيم و ديگران باشد ، كرب عظيم همان زحمات نهصد و پنجاه ساله بود كه از مردم ديد ، زنش از « اهله » مستثنى است كه او نيز
هامش
( 1 ) تورات او را برادرزاده ابراهيم گفته است ، طبرسى نيز ذيل آيه 71 سورهء انبياء و 86 ، انعام آن را پذيرفته است ولى ذيل آيهء 26 عنكبوت از جمهور مفسران نقل كرده كه او خواهر زاده ابراهيم بوده