64 و 65 -
وَ ما نَتَنَزَّلُ إِلَّا بِأَمْرِ رَبِّكَ لَهُ ما بَيْنَ أَيْدِينا وَ ما خَلْفَنا وَ ما بَيْنَ ذلِكَ وَ ما كانَ رَبُّكَ نَسِيًّا رَبُّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَيْنَهُما فَاعْبُدْهُ وَ اصْطَبِرْ لِعِبادَتِهِ هَلْ تَعْلَمُ لَهُ سَمِيًّا
اين دو آيه در سياق و نظم آيات گذشته و آيات آينده است ولى مطلب ديگرى را مىرساند ، معلوم مىشود كه رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله از جبرئيل پرسيده است مثلا چرا زود زود نازل نمىشوى يا در فلان وقت چرا نازل نشدى « 1 » در جواب آمده است ما فقط با دستور پروردگار نازل مىشويم ، اختيار در دست ما نيست « نتنزل » به معناى قبول نزول است يعنى : خدا امر مىكند ما نازل مىشويم خداى تو فراموشكار نيست ، در وقت لازم و مقتضى ما را مىفرستد .
به نظر الميزان منظور از
ما بَيْنَ أَيْدِينا
كارهايى است كه ملائكه در حال حاضر مىكنند و از
ما خَلْفَنا
كارهايى است كه در گذشته كردهاند و از
ما بَيْنَ ذلِكَ
. خود آنها هستند و با اين تعبير لطيف بيان كرده كه خدا بر ما و كارهاى ما محيط است .
آنچه الميزان اختيار كرده بهتر و قانعكنندهتر است . در مجمع البيان و كشاف وجوه ديگرى نقل شده كه قابل قبول نيست مانند آنكه مراد از اولى و دومى زمان يا مكان است و نظير آن .
مىشود گفت اين آيه براى تثبيت مطالب گذشته است يعنى پس از آنكه جبرئيل شصت و سه آيه بر آن حضرت خواند خدا دستور فرمود كه در مقام تثبيت مطلب به آن حضرت بگويد كه ما به دستور خدا نازل مىشويم الخ . . .
رَبُّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
تعليل
لَهُ ما بَيْنَ أَيْدِينا . . .
در آيه سابق است يعنى : او كه پروردگار همه چيز است پس
ما بَيْنَ أَيْدِينا
براى او است ،
هامش
( 1 ) در مجمع البيان و كشاف نزديك به اين نقل شده است .