در آن دخيل نيست و آن وجودى است بالاتر از زمان و ظرف مكان و نشئت ماده و روح به حسب وجود از سنخ امر از ملكوت است الميزان ج 13 / 210 - 211 به اختصار .
نظريهء صدر المتالهين به نظر صدر المتالهين ، روح انسان جسمانية الحدوث و روحانية البقاء است ، يعنى : روح يا نفس محصول تكامل جوهرى طبيعت است ، و روح از تكامل جوهر وجود پيدا مىشود و افق وجوديش و واقعيتش عوض مىشود و در سطح بالاترى از مقام ماده قرار مىگيرد ، بعد از مرگ از بدن جدا شده و در جهان باقى مىماند مثلا مانند يك سيب كه از درخت سيب به وجود مىآيد و واقعيتش عوض مىشود آن گاه از درخت جدا شده و مىماند ، ولى اين بر خلاف روايات است .
دو قول ديگر دربارهء روح داريم ، اول اينكه : روح جسمانية الحدوث و جسمانية البقاء است يعنى با جسم و از جسم به وجود مىآيد و بقائش نيز بسته به جسم است و با از بين رفتن جسم ، از بين مىرود ، در مثل اين قول گفتهاند :
« كالماء في الورد كالدهن في السمسم » يعنى مانند آب در گل و مانند روغن در كنجد است ، اين قول دروغ است و از نظر اسلام قابل قبول نيست دوم : روحانية الحدوث و روحانية البقاء ، يعني حدوث آن ربطى به ماده ندارد و بطور تجرد ، قبل از بدن به وجود آمده و بر بدن داخل و سوار مىشود مانند راكب و مركوب ، پس از بدن نيز ، در جهان باقي مىماند .
تفسير احسن الحديث (فارسى) — صفحة 142
مساهمون: على اكبر قرشى بنابى
ص١٤٢