حافظ و نويسندهء اعمال انسان در شب و روز فرق مىكند ، وقت نماز صبح موقع رفتن ملائكهء شب و آمدن ملائكه روز است لذا نماز صبح به هر دو گروه مشهود مىباشد .
در روايت محمد حلبى از احد هما عليهما السلام آمده :
. . . فركعتا الفجر تحضر هما الملائكه ، ملائكة الليل و النهار
، لام در « لدلوك » به معنى « عند » است چنان كه در مجمع البيان فرموده است يعنى « اقم الصلاة عند دلوك الشمس » لفظ
وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ
عطف است بر « لدلوك » يعنى « و اقم قرآن الفجر » 79 -
وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَكَ عَسى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً
اين آيه دستور ديگرى بر آن حضرت است ، منظور از تهجّد بيدارشدن براى عبادت است « به » راجع به قرآن يا به « بعض الليل » است كه از « من » بعضيه فهميده مىشود يعنى قسمتى از شب را با قرآن ( نماز ) بيدار بمان يا بعضى از شب را بيدار باش ( با عبادت ) .
نافِلَةً لَكَ
يعنى اين زيادتى است بر فرائض يا عطيهاى است براى تو .
به هر حال منظور از آن نافلهء شب است ، در مجمع البيان از ابن عباس نقل شده كه نماز شب بر رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله واجب بود ، در تفسير صافى و برهان از تهذيب شيخ از امام صادق عليه السّلام نقل شده كه نماز شب بر آن حضرت واجب بود و با آيه استدلال فرموده است ، فيض در صافى و طبرسى در جوامع الجامع استدلال بر وجوب كردهاند زمخشرى نيز در كشاف چنين گفته است .
مجلسى رحمه اللَّه در بحار در فضائل و خصائص آن حضرت آيه شريفه را نقل كرده و تنها فرمودهء طبرسى را از ابن عباس نقل كرده است .
مقام محمود بنا بر اطلاق آن ، مقامى است پسنديده كه هر كس آن را