شيطان از اول بر انسان روى حكمت خداوند مسلّط گشته تسلّط او ، مسئلهء « مهلكوها - معذبوها - فتنة - للناس » را در پى خواهد داشت تا مطلب « لاحتنكن » به وقوع پيوندد ، ولى اين تنها دربارهء آنهايى است كه از شيطان پيروى مىكنند و آنهايى كه عباد اللَّه هستند ، شيطان را به آنها راهى نيست
إِنَّ عِبادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ
.
اين قصه در سورهء بقره و اعراف و حجر به طور تفصيل گذشت ، در اين آيه خدا به ملائكه دستور مىدهد كه به آدم سجده كنند ، همه سجده مىكنند جز ابليس كه در مقام امتناع مىگويد : آيا خاضع شوم به موجودى كه از گل آفريدهاى ؟
ناگفته نماند : ماجرا در اينجا نسبت به سورههاى ديگر به طور مختصر آمده است ، ظاهرا علّت آن همان توجيه وعدههاى اين سوره است كه با همين مختصر روشن مىشود و احتياج به تفصيل نبوده است .
62 -
قالَ أَ رَأَيْتَكَ هذَا الَّذِي كَرَّمْتَ عَلَيَّ لَئِنْ أَخَّرْتَنِ إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ لَأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ إِلَّا قَلِيلًا
اين آيه جريان توجيه را روشنتر مىكند كه ابليس به خدا مىگويد :
اگر تا قيامت به من مهلت بدهى فرزندان آدم را به جز اندكى ، به ضلالت مىكشم « أ رأيتك » به معنى « خبر ده به من » است ، كاف آن براى تأكيد خطاب است ، « هذا » اشاره به آدم است يعنى : به من بگو آيا اين آنست كه بر من گرامى داشتى و امر نمودى سجدهاش كنم ؟ كلمهء
لَأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ إِلَّا قَلِيلًا
در جاى
قالَ فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ إِلَّا عِبادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ
ص / 82 و 83 است ، لفظ « أ رأيتك » حاكى از بىادبى و طغيان ابليس است .
63 -
قالَ اذْهَبْ فَمَنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ فَإِنَّ جَهَنَّمَ جَزاؤُكُمْ جَزاءً مَوْفُوراً
لفظ « اذهب » كنايه از طرد و دور شدن است ، در آيهء ديگر اين سخن بدين