بتپرستان كه به اجسام بىجان چسبيدهاند ، محكوم شده و با عذاب خدايى تهديد شدهاند ، در اين آيات از خلقت انسان و اعضايى كه در وجود او تعبيه شده و از پرندگان و استفاده از وسائل مادى ، سخن رفته است و آن گاه روشن شده كه انتهاء اين نظام به روز قيامت مىانجامد و در آن ، ظالمان و مشركان در عذاب خواهند بود و نيز پيامبران در آن روز به گناه گناهكاران گواهى خواهند داد .
تفكر در اين آيات نشان مىدهد كه خداى دانا و توانا در كار جهان دست اندر كار است ، و اينهمه كارها و صحنهها روى اغراض و غايات به اين صورت در آمده است و در همهء آنها آيات و شواهد توحيد به خوبى روشن است اينك آنها را يكى يكى بررسى مىكنيم :
78 -
وَ اللَّهُ أَخْرَجَكُمْ مِنْ بُطُونِ أُمَّهاتِكُمْ لا تَعْلَمُونَ شَيْئاً وَ جَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ وَ الْأَفْئِدَةَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
يعنى در حين تولد از اين معلوماتى كه فعلا داريد در شما اثرى نبود علّت دانا شدن شما همان گوش و چشم و قلب است كه شنيدنيها و ديدنيها از دروازه گوش و چشم وارد درون شما مىشود ، و به وسيلهء قلب و عقل تجزيه و تحليل مىشوند و اگر اين دستگاهها در بدن نبود ، بشر از دانايى بىبهره مىشد و با عالم خارج ارتباطى پيدا نمىكردند .
وَ جَعَلَ لَكُمُ . . .
اشاره به مبدء و اسباب علم است ، در آخر آيه واقع شدن ، براى آن نيست كه چشم و گوش بعد از تولد پيدا شدهاند و نيز اسباب دانايى فقط اين دو حس نيستند بلكه حس شامه ، لامسه و ذائقه نيز از اسباب دانايى هستند ولى سمع و بصر از اهمّ آنهاست .
لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
براى بريدن از مخلوق و رسيدن به خالق است آنكه شكر اين نعمتها را بكند آنها را از خدا خواهد دانست « 1 » .
هامش
( 1 ) ساختمان چشم و گوش به قدرى دقيق و اسرارآميز و پيچيده است ، كه هر صاحب عقل را به حيرت مىآورد ، دربارهء هر يك علم مستقلى به وجود آمده است به نوشته ، دانشمندان در اين زمينه مراجعه شود و در قدرت حتما دقت به عمل آيد .