آنها را به جاهاى ديگر ببرد ، برودت طبقات جو آنها را به شكل باران و برف به زمين برگرداند تا تدبير خدا عملى گردد ، آرى اينها يك حساب دقيق و منظم دارند .
66 -
وَ إِنَّ لَكُمْ فِي الْأَنْعامِ لَعِبْرَةً نُسْقِيكُمْ مِمَّا فِي بُطُونِهِ مِنْ بَيْنِ فَرْثٍ وَ دَمٍ لَبَناً خالِصاً سائِغاً لِلشَّارِبِينَ
منظور از انعام چهارپايان شيرده است ، مانند گاو و گوسفند ، واقعا عجيب است كه مواد غذايى به وسيله رودههاى حيوان جذب شده و وارد خون شود و خون در پستان حيوان ، به وسيلهء غدههاى آن به شير مبدل گردد و از فرث و خون در آن نباشد و خالص از آن دو و خوش نوش و دلچسب باشد اين چه تدبيرى است ، كاه و يونجه مبدل به خون شود و خون در غدههاى پستان تبديل به شير گوارا گردد « سبحانك و بحمدك يا ربنا » تقدير آيه « من بين فرث و من بين دم » است يعنى :
شير اول از بين گياه جويده و سپس از بين خون خارج مىشود . استفادههاى زيادى كه از شير و مشتقات آن مىبريم ، از دلائل روشن تدبير و نفوذ مشيت خدا در تأمين زندگى است .
مِنْ بَيْنِ فَرْثٍ وَ دَمٍ
بيان است براى
مِمَّا فِي بُطُونِهِ
علّت مفرد آمدن ضمير ، با آنكه به انعام راجع است به مناسبت « ما ذكر » است كه همهء آنها يك چيز خوانده شده و يا نظر « بكل فرد فرد » است .
67 -
وَ مِنْ ثَمَراتِ النَّخِيلِ وَ الْأَعْنابِ تَتَّخِذُونَ مِنْهُ سَكَراً وَ رِزْقاً حَسَناً إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ
رقم ديگرى از دلائل توحيد و تدبير حاكم بر جهان است و آن اينكه : در اثر ارادهء خدا مواد خام يعنى محلول خاك اكسيژن هوا و آب به وسيلهء درختان خرما و انگور و سائر درختان كه از پيچيدهترين كارخانههاى شيميايى هستند ، مبدل به ميوهها مىشوند و انسانها از خرما و انگور . شراب و سائر روزيها كه