خدا در آفريدن و ادارهء جهان ، اين شواهد براى همه نيست ، بلكه براى اهل تعقل و تفكر است ظاهرا به علّت متعدد و گسترده بودن شواهد است كه در اين آيه « لايات » جمع آمده و در آيهء قبلى مفرد .
13 -
وَ ما ذَرَأَ لَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُخْتَلِفاً أَلْوانُهُ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ
اين آيه تكميل مطلب آيهء سابق است
وَ ما ذَرَأَ
تقديرش « و سخر لكم ما ذرء لكم . . . » است ، منظور از الوان ظاهرا اصناف است ، گويا اين بدان علّت است كه اختلاف اصناف غالبا توأم با اختلاف رنگها است ، اين آيه شامل چهارپايان و نباتات و معادن نيز هست . « يذكرون » در اصل « يتذكرون » است گويى همهء اينها در اختلاف الوان خلاصه مىشوند و يك آيهاند لذا « لاية » مفرد آمده است ، مبدل شدن مادهء يك نواخت به اين همه اشياء مختلف حكايت از ناظم و نفوذ اراده خدا در جهان دارد .
راجع به اختلاف ذيل آيات سه گانه بايد دانست در آيه اول آمده
لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ
زيرا دربارهء روئيدنيها تفكر انسان كافى است كه او را به توحيد و نفوذ مشيت الهى برساند ولى در آيه دوم به علّت پيچيده بودن آيات آسمانها ، لازم است در علل و فلسفهء آنها غور و تعقل نمود ، تا قوانين گستردهء آنها را درك نمود لذا
لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ
آمده است ، آيهء سوم از مقدمات كليه به وجود آمده و اينكه مادهء يك نواخت چطور به اين همه انواع موجودات مبدل شده است ، اينها احتياج به تذكر احكام وجود و ماده دارد ، لذا فرموده :
لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ
استفاده از الميزان .
14 -
وَ هُوَ الَّذِي سَخَّرَ الْبَحْرَ لِتَأْكُلُوا مِنْهُ لَحْماً طَرِيًّا وَ تَسْتَخْرِجُوا مِنْهُ حِلْيَةً تَلْبَسُونَها وَ تَرَى الْفُلْكَ مَواخِرَ فِيهِ وَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ