7 -
وَ إِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكُمْ لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ وَ لَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابِي لَشَدِيدٌ
.
ظاهر آيه آنست كه : اين دنبالهء قول موسى عليه السّلام است كه به بنى اسرائيل مىگويد : قطع نظر از نجات از فرعونيان ، خدا اعلام كرده كه اگر از نعمت خدا شكرگزارى كنيد نعمتت را افزون خواهد كرد و اگر كفران نموده و به مخالفت با خدا برخاستيد عذاب خدا سخت خواهد بود ، بنى اسرائيل در زمان موسى و بعد از او كفران نعمت كردند و گرفتار شدند
ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ وَ الْمَسْكَنَةُ
.
ولى اين آيه يك قاعدهء كلّى و از سنن خداست . در روايات آمده كه امام صادق عليه السّلام فرموده : خدا چون نعمتى به بندهاى دهد او در قلبش آن را بشناسد و با زبانش خدا را حمد كند ، كلامش تمام است تا خدا دستور مزيد « 1 » و باز از آن حضرت نقل شده : هر كه نعمت خدا را در قلب خود بداند مستوجب مزيد نعمت خداست پيش از آنكه شكرش را با زبان اظهار كند « 2 » .
منظور از
وَ لَئِنْ كَفَرْتُمْ
كفران نعمت است نه كفر معهود .
در روايتى از حضرت صادق صلوات اللَّه عليه نقل شده : كه دربارهء وجود كفر فرمود : كفر سوم كفران نعمتهاست خدا فرموده
لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ . . .
« 3 » كفران نعمت آنست كه در كارهاى معصيت صرف شود و شخص در مقابل آن خدا
هامش
( 1 ) از
صافى « فى الكافى عن الصادق ( ع ) ما انعم اللَّه على عبد من نعمة فعرفها بقلبه و حمد اللَّه ظاهرا بلسانه فتم كلامه حتى يؤمر بالمزيد » .
( 2 )
صافى « فى الكافى عن الصادق ( ع ) من عرف نعمة اللَّه بقلبه استوجب المزيد من اللَّه قبل ان يظهر شكرها على لسانه »
( 3 ) تفسير صافى عن الصادق ( ع ) .