سرنوشتها نيز عوض مىشوند ، آن ، يكى از نظامات عالى جهان است كه براى اولين بار در قرآن مجيد مطرح شده و در روايات اهل بيت عليهم السّلام نيز بنام « بداء » عنوان گرديده است و اگر جريان غير از اين بود مسئلهء جبر عالم را فرا گرفته حقيقت دعا استمداد از خدا ، استغاثه ،
كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ
و صدها حقائق ديگر از بين مىرفت ، ولى تقسيم كارها به حتمى و غير حتمى و تغيير امور با تغيير علل ، و لوح محو و اثبات ، مشكل را حل كرده است ، صلوات و سلام خدا بر اهل بيت رسالت باد كه اين حقائق را بر ما روشن كردهاند ، امام باقر يا صادق عليهما السّلام فرمودهاند :
« ما عبد اللَّه بشىء مثل البداء »
( كافى باب البداء ) در اينجا لازم مىدانم اين چند جمله را از شهيد مطهرى آن اسلام شناس بزرگ نقل كنم :
« آيا علم خدا تغييرپذير است ؟ ! ! آيا حكم خدا قابل نقض است ؟ ! . آيا دانى ( عمل و ارادهء انسان ) مىتواند در عالى اثر بگذارد ؟ ! ! جواب همه اينها مثبت است بلى علم خدا تغيير پذير است يعنى : خدا علم قابل تغيير هم دارد ، حكم خدا قابل نقض است يعنى : خدا حكم قابل نقض هم دارد ، بلى دانى مىتواند در عالى اثر بگذارد ، نظام سفلى و مخصوصا عمل و اراده و خواست انسان مىتواند عالم علوى را تكان دهد و سبب تغييراتى در آن بشود و انسان و سرنوشت ص 49 و 50 ) اين تغييرات هم طبق
يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ
جزء قضا و قدر هستند .
در شب سه شنبه يازدهم صفر الخير هزار و چهارصد و دو ( 1402 ) مطابق 16 / 9 / 1360 تفسير سورهء مباركه رعد بپايان رسد . و الحمد للَّه و هو خير ختام . « 1 »
هامش
( 1 ) سفينة البحار ( عصم ) .