مىرود چنان كه در آيات بعدى خواهد آمد اين مطلب را فقط خردمندان درك مىكنند ، اجابت كنندگان خود خردمندان هستند .
20 -
الَّذِينَ يُوفُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَ لا يَنْقُضُونَ الْمِيثاقَ
ظاهرا صفت للذين استجابوا در آيه گذشته است در سوره بقره / 27 گفتهايم كه مراد از عهد اللَّه ، پيمان فطرى خدا از انسانها است كه با زبان فطرت با خدا عهد بستهاند كه او را بشناسند و بندگى كنند ، چنان كه فرموده :
وَ نَفْسٍ وَ ما سَوَّاها فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها
شمس / 7 و 8 و در حديث آمده :
« ما من مولود الا و قد يولد على الفطرة ثم ابواه يهودانه و ينصرانه و يمجسانه »
و نيز فرموده :
فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفاً فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها
: روم / 30 ، آن گاه مراد از « الميثاق » همان عهد اولى است كه با ارشاد و هدايت پيامبران محكم شده و به صورت ميثاق و پيمان محكم در آمده است .
وفاء و ايفاء به معنى تمام كردن و تمام دادن است
يُوفُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ
يعنى به عهدى كه با خدا بستهاند وفا مىكنند على هذا جمله دوم تفسير جمله اول است .
21 -
وَ الَّذِينَ يَصِلُونَ ما أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ وَ يَخافُونَ سُوءَ الْحِسابِ
.
اين وصف دوم للذين استجابوا است كه به جاى نقض پيمان آن را وصل مىكنند ، جمله
أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ
مطلق و شامل هر صله است و مراد از « امر » تشريعى و مراد از « يوصل » جريان و هماهنگى است ، خدا امر فرموده كه در ميان مردم عدالت ، انصاف ، عاطفه ، تعاون ، توحيد و عبادت حق در جريان باشد و همه از آن بهره برند ظالمان ، طاغوتها ، مشركان و امثال آنها اين رشتهها را پاره مىكنند و از جمله مصاديق آن صله رحم است چنان كه رواياتى در اين