به وسيلهء جلبكهاى ذرهبينى سطح اقيانوسها انجام مىگيرد ، به هر حال جهان حاكى از توحيد و قرآن داعى توحيد ، هر دو با هم هستند پس قرآن حق است .
5 -
وَ إِنْ تَعْجَبْ فَعَجَبٌ قَوْلُهُمْ أَ إِذا كُنَّا تُراباً أَ إِنَّا لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ
.
اين آيه و آيهء بعدى نقل دو اشكال از اشكالهاى مشركان است كه جواب آنها از آيات سهگانهء گذشته روشن شد ، اوّلين اشكال اين است كه آيا پس از مردن و خاك شدن دوباره زنده شده و در خلقت جديد خواهيم بود ؟ ! ذيل آيه جواب مختصر ، آن است .
أُولئِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ وَ أُولئِكَ الْأَغْلالُ فِي أَعْناقِهِمْ وَ أُولئِكَ أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فِيها خالِدُونَ
.
يعنى آنها ربوبيت خدا را انكار كردهاند و گرنه معاد را انكار نمىكردند ، و غلّهاى جهل و اعراض و مكتسبات اعمال بد در گردن آنهاست كه باعث انكارشان شده است و در نتيجه اهل آتشند و در آن پيوسته خواهند بود ، ممكن است مراد از اغلال ، غلهاى جهنم بوده باشد ، جملهء :
وَ إِنْ تَعْجَبْ . . .
تقديرش چنين است « و ان تعجب يا محمد من قولهم فى انكار المعاد فعجب قولهم » يعنى اگر از سخن آنها در انكار معاد تعجب كنى حق دارى زيرا قولشان عجيب و تعجبآور است كه مىگويند . . .
6 -
وَ يَسْتَعْجِلُونَكَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ وَ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمُ الْمَثُلاتُ وَ إِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ لِلنَّاسِ عَلى ظُلْمِهِمْ وَ إِنَّ رَبَّكَ لَشَدِيدُ الْعِقابِ
.
كار دوّم آنها اين بود كه وعدهء عذاب را مسخره كرده و آن را به عجله مىخواستند و مىگفتند :
فَأْتِنا بِما تَعِدُنا إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ
اعراف / 70 منظور از حسنه ، مغفرت و رحمت و عافيت است يعنى پيش از خواستن رحمت ، از تو به عجله عذاب را مىخواهند با آنكه پيش از آنها عقوبتها و عذابهاى امتهاى گذشته واقع شده است و آنها آن عقوبتها را دانستهاند ، پس چطور خواهان عذابند