پيدايش كوهها و نهرها از نظام اتم تعديل هوا و جريان بارانها و حفظ برفها و پيدايش نسيم و باد و غيره مىباشد كلمهء « فيها » راجع به زمين است .
دربارهء
وَ مِنْ كُلِّ الثَّمَراتِ جَعَلَ فِيها زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ
گفتهاند مراد از زوجين ، انواع مخالف هم است مانند ترش و شيرين ، خشك و تر ، تابستانى و زمستانى و مانند آن الميزان از تفسير طنطاوى نقل مىكند كه منظور آنست كه نر و ماده در غنچههاى ميوههاست كه علم ، آن را در گياهان اثبات كرده است ، الميزان در جواب مىگويد : اين مسئله گرچه از حقائق علميه است ولى ظهور آيه ، آنست كه زوجين در خود ميوههاست نه در غنچهء آنها .
نگارنده گويد : مصداق
زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ
براى من روشن نشد ، اميد است ديگران با تفكر در آن مصداق و معنى قانع كنندهاى پيدا كنند .
يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهارَ
يعنى شب را بر روز مىپوشاند و شب را بر جاى روز وارد مىكند اين نيز كه در آيات ديگر
اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ
،
يُكَوِّرُ اللَّيْلَ عَلَى النَّهارِ وَ يُكَوِّرُ النَّهارَ عَلَى اللَّيْلِ
زمر / 5 آمده است يكى ديگر از نظام جهان و دليل ربوبيت و وحدانيت خداست كه اگر پيوسته روز يا شب مىشد وجود و ادامهء حيات محال بود .
إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ
آرى براى آنان كه صاحب انديشهاند در اينها آيههاى وجود خدا و ربوبيت و وحدانيت او موجود است به حكم قانون فطرى علّت و معلول اين نظام هر كس را به انديشه وا مىدارد و بناظم آن رهنمون مىشود .
4 -
وَ فِي الْأَرْضِ قِطَعٌ مُتَجاوِراتٌ وَ جَنَّاتٌ مِنْ أَعْنابٍ وَ زَرْعٌ وَ نَخِيلٌ صِنْوانٌ وَ غَيْرُ صِنْوانٍ يُسْقى بِماءٍ واحِدٍ وَ نُفَضِّلُ بَعْضَها عَلى بَعْضٍ فِي الْأُكُلِ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ
.
اين آيه نمونهء سوم از توحيد و ربوبيت خداست و حكايت از نظام اتم و ناظم