2 -
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَ إِذا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آياتُهُ زادَتْهُمْ إِيماناً وَ عَلى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ
.
اين آيه و آيه بعدى در اوصاف مؤمنان و در رابطه با جملهء
إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ
است در اين آيه سه وصف از اوصاف آمده كه همه از اعمال قلب و باطن هستند ، دو وصف ديگر در آيه بعدى راجع به اوصاف ظاهرى و عمل است .
وصف اوّل آنكه چون خدا ياد شود قلوبشان احساس خوف مىكند از ياد آورى عظمت خدا ، دوم چون آيات خدا بر آنها خوانده شود ايمانشان را زياد مىكند و گسترش مىدهد ، ازدياد ايمان يكى از اين راه است كه در اولين شنيدن و متوجه شدن ، يك چيز تازهاى به انسان ياد مىدهد و گوشهاى از حقائق را بازگو مىكند و اين زيادت كمّى ايمان است و نيز چون در نوبت خود جنبهء هدايت دارد سبب اشتداد ايمان مىشود كه زيادت كيفى آنست و نسبت به آنان كه قبلا آن آيه را دانستهاند ، جنبه تذكر دارد ، شنيدن آيات يك نوع بيدارى در آنها به وجود مىآورد ، مىشود گفت كه زيادت است ، از سورهء توبه آيه 124 و 125 به نظر مىآيد كه اين زيادت در اولين نزول و شنيدن است و اللَّه اعلم .
سوم بر خدا توكل مىكنند ، كارها را به خدا واگذاشته و مطابق دستور او عمل مىكنند .
3 -
الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ
اين دو وصف راجع به عمل ظاهرى است يعنى با اقامه نماز يك جامعه نمازگزار و جوّ نماز به وجود مىآورند و از مال حلال خود در راه خدا و كارهاى خدايى خرج مىكنند . در لغت آمده : « اقامه : ادامه » .
4 -
أُولئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لَهُمْ دَرَجاتٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ كَرِيمٌ
.
صاحبان اوصاف پنجگانه ، مؤمنان واقعى مىباشند . مراد از درجات مقامات