استحقاق را نداشتند و ضمنا معلوم مىشود كه عذاب از مقتضيات ربوبيت خدا نيست بلكه علت آن ناشى از شخص عذاب شده است . دوم :
وَ رَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ
اين رحمت مطلقه در مقابل
عَذابِي أُصِيبُ
و به تناسب آن آمده است و روشن مىكند كه رحمت عام از مقتضيات ربوبيت و الوهيت است و قيد و شرطى در آن نيست . يعنى : رحمت من همهء موجودات را فرا گرفته است آنها كه از رحمت كنار شده و به عذاب گرفتار مىشوند علت آن را خود به وجود آوردهاند ، آن گاه به يك رحمت مخصوص اشاره شده كه آن رحمت اكتسابى و رحمت مشروط است كه فقط به اهل تقوى و انفاق و ايمان مىرسد و آن حيات طيبهء دنيا و آخرت است ، جملهء اخير ظاهرا جواب
إِنَّا هُدْنا إِلَيْكَ
است و نويد قبول توبه و زنده شدن آنها را مىدهد ، گويى موسى با اين جمله مىگويد : به ما رحمت بنويس و خدا جواب مساعد مىدهد .
157 -
الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوباً عِنْدَهُمْ فِي التَّوْراةِ وَ الْإِنْجِيلِ
.
جمله
الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ
وصف است براى
الَّذِينَ هُمْ بِآياتِنا يُؤْمِنُونَ
كه در آيهء قبلى است و در حقيقت مصداقى از مصاديق آنست ، توضيح آنكه
الَّذِينَ هُمْ . . .
شامل همه كسانى است كه در زمان موسى و بعد از او به تورات ايمان آوردند و مصداق آن در زمان رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله كسانى بودند كه به آن حضرت ايمان مىآوردند يعنى امروز ايمان آورندگان به تورات كسانى هستند كه به اين پيامبر كه اوصاف او را در تورات و انجيل پيدا مىكنند ايمان بياورند . راجع به اوصاف آن حضرت در تورات و انجيل در « نكتهها » خواهد آمد و فرق ما بين رسول و نبى در آيهء :
وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ وَ لا نَبِيٍّ إِلَّا إِذا تَمَنَّى . . .
حج / 52 خواهد آمد ، آمدن سه وصف : رسول ، نبى و امى حاكى است كه آن حضرت به اين سه وصف