دارد با آنكه كافران در صلاحيت ايمان آوردن نبودند ؟ گوئيم : همه در اين وصف نبودند ، ارسال رسل نسبت به كفار اتمام حجت و نسبت به ديگران هدايت است .
102 -
وَ ما وَجَدْنا لِأَكْثَرِهِمْ مِنْ عَهْدٍ وَ إِنْ وَجَدْنا أَكْثَرَهُمْ لَفاسِقِينَ
.
اين آيه ، تتميم مطلب آيهء قبلى است ، « ان » مخفف ثقيله است يعنى : براى بسيارى از آنها تعهدى و اعتنايى در قبال امتحانها و دعوت پيامبران نبود بلكه بيشترشان فاسق و خارج از راه قبول بودند .
نكتهها
1 - چنان كه قبلا گفته شد ، راه رفاه ملّتها و گروهها و افراد همانست كه در مسير واقعى نظام جهان كه نظام حق و عدل است قرار گيرند و گرنه به حكم نظام طبيعت محو و ساقط خواهند شد .
2 - ملّتها و خانوادههاى بيشمارى در جهان در اثر ظلم و طغيان و فحشاء از بين رفته و ديگران در جاى آنها قرار گرفتهاند ، بدين حساب ملل اروپا و آمريكا و همهء استعمارگران در آستانهء سقوط قرار گرفته و خواهند گرفت ، چون علّت سقوط را در درون جامعهء خود پرورش مىدهند از رسول خدا صلى اللَّه عليه و إله نقل شده :
حكومت با كفر قابل بقاست ولى با ظلم قابل بقا نيست
« الملك يبقى مع الكفر و لا يبقى مع الظلم »
بالاخرة مستضعفان براى حق خود قيام كرده مستكبران را ساقط خواهند كرد .
3 - آنچه در اين آيات بيان شده يك ناموس طبيعى الهى است ، فقط در صورتى در امان خواهيم بود كه مصداق
آمَنُوا وَ اتَّقَوْا
باشيم كه درهاى بركت به روى ما گشوده شود .