السَّمِيعُ الْعَلِيمُ
.
مراد از « كلمه » ظاهرا دين و حجت است يعنى با نزول قرآن دين و حجت پروردگار تو كه سرتاسر راست و عدالت است تمام شد « 1 »
لا مُبَدِّلَ . . .
نتيجه صدق و عدل بودن است و لذا دلالت بر هميشگى احكام قرآن و اسلام دارد آرى راست و عدل دائمى است ، سميع و عليم دليل
لا مُبَدِّلَ . . .
است يعنى اين كلمات و آثار و دستورها از جانب خدايى است كه به نيازهاى طبيعى انسانها دانا و شنوا است . منظور از
لا مُبَدِّلَ . . .
آن است كه دگرگونى زمان و معيارها نمىتواند گفتههاى خدا را عوض كند و ثابت كند كه اين گفته حق بودن را از دست داده است .
116 -
وَ إِنْ تُطِعْ أَكْثَرَ مَنْ فِي الْأَرْضِ يُضِلُّوكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَ إِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ
.
يعنى پيامبر نمىتواند از افكار و آراء مردم در مقابل گفتههاى خدا پيروى كند و گرنه گمراه مىشود ، اكثريتى كه گفته آنها روى حدس و روى گمان است ولى گفته خدا حق و واقعيت است
فَما ذا بَعْدَ الْحَقِّ إِلَّا الضَّلالُ
يونس / 32 .
117 -
إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ مَنْ يَضِلُّ عَنْ سَبِيلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ
.
تكميل آيه قبلى است ، خدا به گمراهان و هدايت يافتگان داناتر است و اينكه خدا تو را حق مىداند نه ديگران را دليل آن است كه از ديگران پيروى نكنى ، بقرينه « بالمهتدين » لفظ باء از « من » حذف شده است .
هامش
( 1 ) صدقا و عدلا تميز است از « كلمه » و ممكن است حال باشد به معنى صادقة و عادلة .