وَ أَصْلَحَ فَأَنَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ
.
اين آيه كفه را به نفع اهل ايمان سنگين مىكند ، يعنى علاوه از طرد ، به آنها مسئلهء توبه را تذكر بده از امام صادق عليه السّلام نقل شده آيه دربارهء اهل توبه نازل شده است از اين آيه روشن مىشود كه توبه راجع به گناه مؤمنين است ،
كَتَبَ رَبُّكُمْ
دلالت بر حتميت دارد ، قبول توبه يكى از مصاديق حتميت رحمت است . مراد از « جهالة » ندانستن نيست ، بلكه بىاعتنايى و كم عقلى است ، آن با علم قابل جمع است ، يوسف عليه السّلام به برادرانش گفت :
هَلْ عَلِمْتُمْ ما فَعَلْتُمْ بِيُوسُفَ وَ أَخِيهِ إِذْ أَنْتُمْ جاهِلُونَ
يوسف / 89 يعنى كم عقل و به گناه بودن كارتان بىاعتنا بوديد . « اصلح » حاكى است كه بعد از توبه ، گذشته و آيندهء خويش را با عمل اصلاح نمايد . تناسب غفور رحيم با صدر آيه كاملا روشن است .
55 -
وَ كَذلِكَ نُفَصِّلُ الْآياتِ وَ لِتَسْتَبِينَ سَبِيلُ الْمُجْرِمِينَ
.
تفصيل آيات ، بيان كردن آنهاست كه حق از باطل و معارف حقه روشن شود
وَ لِتَسْتَبِينَ
عطف است بر چيزى تصريح به آن يا صلاح نبوده و يا ضرورت نداشته است يعنى : اين چنين آيات را تفصيل مىدهيم براى اغراض بخصوصى و نيز تا راه گناهكاران واضح گردد و بيدار دلان از آن دورى جويند نظير اين آيه است آيهء :
وَ كَذلِكَ نُرِي إِبْراهِيمَ مَلَكُوتَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ لِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ
انعام / 75 و نيز آل عمران / 140 .
56 -
قُلْ إِنِّي نُهِيتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ قُلْ لا أَتَّبِعُ أَهْواءَكُمْ قَدْ ضَلَلْتُ إِذاً وَ ما أَنَا مِنَ الْمُهْتَدِينَ
.
به نظر مىآيد مشركان خواستهاند يا به نظرشان آمده كه يك نوع مصالحه و سازشكارى ميان ايمان و شرك به آن حضرت پيشنهاد كنند ولى اين آيه ائتلاف را غير ممكن و سازشكارى را محكوم مىكند ، جملهء
قَدْ ضَلَلْتُ . . .
حاكى است