اين زمينه نازل گرديد .
به هر حال ملاك روابط در اسلام توحيد و همفكرى است اسلام غير از اين مرزى نمىشناسد .
ما عَلَيْكَ مِنْ حِسابِهِمْ مِنْ شَيْءٍ وَ ما مِنْ حِسابِكَ عَلَيْهِمْ مِنْ شَيْءٍ فَتَطْرُدَهُمْ فَتَكُونَ مِنَ الظَّالِمِينَ
.
به نظرم منظور اين است كه : رسيدن به حساب آنها بر عهدهء تو نيست تا از كارشان ناراضى شده طردشان كنى و رسيدن به حساب تو بر عهدهء آنها نيست تا از بازرسى آنها بترسى و از خود برانى ، اين مطلب دربارهء حضرت نوح نيز آمده است :
قالُوا أَ نُؤْمِنُ لَكَ وَ اتَّبَعَكَ الْأَرْذَلُونَ ، قالَ وَ ما عِلْمِي بِما كانُوا يَعْمَلُونَ ، إِنْ حِسابُهُمْ إِلَّا عَلى رَبِّي لَوْ تَشْعُرُونَ وَ ما أَنَا بِطارِدِ الْمُؤْمِنِينَ
شعراء / 111 - 114 « فتطردهم » مربوط است به
وَ لا تَطْرُدِ
در الميزان فرموده علت آمدن آن طول جملهء معترضه است ، ذيل آيهء صريح است در اينكه طرد آنها ظلم است .
53 -
وَ كَذلِكَ فَتَنَّا بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لِيَقُولُوا أَ هؤُلاءِ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنْ بَيْنِنا أَ لَيْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِالشَّاكِرِينَ
.
يعنى با اين دستور خواستهايم اين مسئله مطرح شود و اشراف بگويند :
اين چه دينى است ؟ زحمتكشان به چه دليل بر ما برترى دارند ايجاد محيط گفتگو روشنگر حقيقت است
وَ كَذلِكَ فَتَنَّا
يعنى : اين چنين با اين دستور و اعتبار دادن اهل ايمان و زحمتكش آنها را به مقام آزمايش درآورديم تا اين سؤال مطرح شود ، در جواب سؤال آمده :
أَ لَيْسَ اللَّهُ . . .
يعنى ملاك تقدم ، شكر و خداشناسى و دانستن نعمت از جانب خداست .
54 -
وَ إِذا جاءَكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِآياتِنا فَقُلْ سَلامٌ عَلَيْكُمْ كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ أَنَّهُ مَنْ عَمِلَ مِنْكُمْ سُوءاً بِجَهالَةٍ ثُمَّ تابَ مِنْ بَعْدِهِ