دروغ بستن به خدا آن است كه غير خدا را شريك خدا گردانيم و به طاغوت روى آوريم ، و يا چيزى از خود ساخته و به خدا نسبت دهيم . تكذيب آيات خدا تكذيب پيامبران است ، آنكه از يك طرف طاغوت پرست و از طرف ديگر مكذب راه حق و عدالت باشد جامعه انسانى را به سقوط مىكشاند و ظالمتر از همه است و چنين كسان رستگار نمىشوند زيرا در قاموس نظام جهان ، ظالمان اهل نجات نيستند .
22 -
وَ يَوْمَ نَحْشُرُهُمْ جَمِيعاً ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِينَ أَشْرَكُوا أَيْنَ شُرَكاؤُكُمُ الَّذِينَ كُنْتُمْ تَزْعُمُونَ
.
صحنهاى است از صحنههاى قيامت دربارهء آنان كه در آيه فوق ذكر شدند « تزعمون » حكايت مىكند اين ادعا ، ادعاى باطلى بوده و زعمى بيش نبوده است .
23 -
ثُمَّ لَمْ تَكُنْ فِتْنَتُهُمْ إِلَّا أَنْ قالُوا وَ اللَّهِ رَبِّنا ما كُنَّا مُشْرِكِينَ
.
از امام صادق عليه السّلام نقل شده : فتنه به معنى معذرت است « 1 » ظاهرا قسم خوردن بخاطر آن است كه اين اعتذار نفعى داشته باشد آمدن « ربّنا » تأكيد قسم است كه شركى در ما نبوده است . به هر حال : آنها مشرك بودن را انكار خواهند كرد .
24 -
انْظُرْ كَيْفَ كَذَبُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ وَ ضَلَّ عَنْهُمْ ما كانُوا يَفْتَرُونَ
.
آنها در دنيا از شرك دست بردار نبودند ، سوگند دروغ در آخرت ، آنها را محكوم مىكند زيرا اقرار مىكنند كه شرك كارى باطل و ناروا بوده است ، « ضل » عطف است بر « كذبوا » يعنى : ببين چطور با اين سوگند دروغ ، خود را محكوم مىكنند و ببين چطور در موقع احتياج آنچه به خدا شريك كرده بودند به دادشان نرسيد و تنهايشان گذاشت و بر آنها روشن شد كه
أَنَّ الْقُوَّةَ لِلَّهِ جَمِيعاً
بقره / 165 .
هامش
( 1 ) مجمع البيان .