بودن قرآن گواهى نمىدهند ولى خدا گواهى مىدهد كه قرآن را خدا نازل كرده و از روى علم خود نازل كرده ، ملائكه نيز كه در نازل شدن قرآن واسطهاند گواهى مىدهند و گواهى خدا كافى است . لفظ
أَنْزَلَهُ بِعِلْمِهِ
ظاهرا راجع باعجاز قرآن و دليل شهادت خداست . يعنى خدا با علم خود قرآن را طورى نازل كرده كه ديگران در آوردن آن عاجزاند و اين دليل است كه خدا آن را نازل كرده است .
167 -
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ قَدْ ضَلُّوا ضَلالًا بَعِيداً
.
علت ضلال بعيد بودن آنست كه هم خود حق را انكار مىكنند و هم ديگران را بضلالت مىكشند اين آيه و دو آيهء ديگر حكم كلّى را بيان مىكنند ولى مصداق آن ظاهرا يهود هستند كه هم خود انكار مىكردند و هم ديگران را گمراه مىنمودند .
168 -
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ ظَلَمُوا لَمْ يَكُنِ اللَّهُ لِيَغْفِرَ لَهُمْ وَ لا لِيَهْدِيَهُمْ طَرِيقاً
.
اگر « ظلموا » در جاى
صَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ
باشد اين آيه نظير آيهء فوق و بيان آنست . ظاهرا منظور آنست كه اگر در چنين حالى از دنيا بروند آمرزيدن چنان كسانى از كار خدا نبوده و آنها را روز قيامت جز جهنّم هدايت نمىكند .
169 -
إِلَّا طَرِيقَ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها أَبَداً وَ كانَ ذلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيراً
.
راجع بخلود ذيل آيه
قالَ النَّارُ مَثْواكُمْ خالِدِينَ فِيها . . . .
انعام / 128 بحث خواهد شد .