از خودش دفاع كند پس مانعى نيست كه يكى يا هر دو براى صلح و سازش از حق خود بگذرد
وَ إِنْ تُحْسِنُوا وَ تَتَّقُوا فَإِنَّ اللَّهَ كانَ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيراً
نصيحتى است بمردان كه اگر نيكى كنيد و حق ناديده گرفته شدهء زن را بدهيد و از اعراض پرهيز كنيد پيش خدا مأجور خواهيد بود كه خدا به عمل شما آگاه است .
129 -
وَ لَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّساءِ وَ لَوْ حَرَصْتُمْ فَلا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ فَتَذَرُوها كَالْمُعَلَّقَةِ
نمىشود ميان دو زن عدالت واقعى پيدا كرد مثلا بهر دو يكسان علاقه داشت و با هر دو بيك اندازه سخن گفت . انسان به اين عدالت مأمور نيست ، بلكه عدالت ميان دو زن آن است كه به هر يك منزل و لباس و طعام لائق به حال تهيه كند و همخوابه بودن شرعى را به عمل آورد ، لذا فرموده به عدالت واقعى هرگز قادر نخواهيد بود ولى از زنى كه مورد علاقهء كمتر است ، تمام اعراض نكنيد كه او را بلا تكليف گذاريد گويى زن بىشوهر است . از امام صادق عليه السّلام نقل شده :
مراد از « تعدلوا » محبّت و علاقه است « 1 » .
گويند : اين آيه با آيهء
فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَواحِدَةً
عدم جواز تعدّد زوجات را مىرساند ولى اين ، اشتباه است مراد از اين آيه عدالت واقعى يا محبّت و علاقه است و منظور از
أَلَّا تَعْدِلُوا
عدالت در لباس و مسكن و خوراك و همخوابه بودن است و آن مقدور مىباشد پس آيهء
فَانْكِحُوا ما طابَ لَكُمْ مِنَ النِّساءِ مَثْنى وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ
به قوّت خود باقى و از ضروريّات اسلام است .
وَ إِنْ تُصْلِحُوا وَ تَتَّقُوا فَإِنَّ اللَّهَ كانَ غَفُوراً رَحِيماً
خطاب است به مردان كه سازش كنيد و از بلا تكليف گذاردن زنان بپرهيزيد كه موجب غفران و رحمت است .
130 -
وَ إِنْ يَتَفَرَّقا يُغْنِ اللَّهُ كُلًّا مِنْ سَعَتِهِ وَ كانَ اللَّهُ واسِعاً حَكِيماً
.
هامش
( 1 )
تفسير عياشى عن ابى عبد اللَّه فى قول اللَّهوَ لَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّساءِ وَ لَوْ حَرَصْتُمْقال : فى المودة .