قبول كنند و به دستور رسول خدا كه دستور قرآن است عمل كنند لفظ « كثيرا » قيد توضيحى است كه در گفتهء انسانها نسبت به طول زمان اختلاف كثير به وجود مىآيد .
83 -
وَ إِذا جاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذاعُوا بِهِ
« 1 » .
اين گونه آن مسلمانان راز دار نبودند وقتى خبرى راجع بغلبه يا شكست مسلمانان مىشنيدند ميان مردم منتشر مىكردند حال آنكه وظيفه داشتند كتمان كنند ، وحشت بوجود نياورند ، اسرار را به دست دشمن ندهند ،
وَ لَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَ إِلى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ
ضمير « علمه - يستنبطونه » راجع است به « امر » ، ضمير « منهم » در آخر راجع است به رسول و اولى الامر . يعنى رسول و اولى الامر صدق و كذب آن خبر را استخراج كرده و آن گاه در اختيار آنها مىگذاشتند . بنا بر روايات تفسير مجمع البيان و صافى و سائر كتابها مراد از اولى الامر ائمه طاهرين عليهم السّلام مىباشند در زمان غيبت بايد به حكام شرع و يا بمنصوب آنها رجوع نمود فكر مىكنم كه در صورت نبودن آنها بايد به حكام وقت رجوع كرد به علت مصلحت اسلامى « 2 »
وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ لَاتَّبَعْتُمُ الشَّيْطانَ إِلَّا قَلِيلًا
به نظر مىآيد به وقت نزول آيه خطرى در پيش بوده كه خدا با تذكر اين نكته از آن جلوگيرى كرده است ، مراد از « شيطان » شايعه پراكنان « 3 » و لفظ « الا قليلا » حكايت دارد كه مسئله بقدرى اهم بود كه جز خواص همه فريفته مىشدند . شايد مراد از فضل اللَّه ، نزول آيه و از رحمت ، تأثير آن در دلها باشد .
هامش
( 1 ) ظاهرا اين آيه اشاره است به جريان بدر صغرى كه در آل عمران ذيل آيه 172 نقل شد .
( 2 ) رجوع شود به نكتهها دربارهء شايعه پراكنى .
( 3 ) نعيم بن مسعود بمناسبت شايعه پراكنى كه مسلمانان را سست كرد شيطان خوانده شده ، زيرا شرير بود و شرارت كرد .