عادل بودنش هم بوسيلهء دلالت موجودات و هم بوسيلهء خبر پيامبران است ، آن گاه كه دلائل علمى وجود خدا را اثبات كند بهترين گواه ، خود ذات لا يزال است بر اينكه معبودى جز او نيست و به عدالت قائم است .
ملائكه موجود با شعور و دراكى هستند كه معبود و عادل بودن خدا را با دلائل خود مىفهمند ، خدا از شهادت آنها خبر مىدهد و گرنه راهى بدانستن شهادت آنها نداريم ، از طرف ديگر اولوا العلم و ارباب دانش با براهين بىشمار ثابت مىكنند كه معبودى جز خدا نيست و همهء كائنات بمعبود بودن و عدالت وى دلالت دارند .
« قائما » به نظرم حال است از « هو » در
لا إِلهَ إِلَّا هُوَ
نه از « اللَّه » يعنى عدالت مورد شهادت است نه گواهى دادن در حال عدالت . معنى آيه چنين است : خدا و ملائكه و دانشمندان شهادت مىدهند كه معبودى جز خدا نيست و كارش به عدالت است .
به نظر مىآيد : آمدن اين آيه براى آنست كه مغلوب شدن كفّار ، رفتن به آتش غلبهء اهل حق ، مزيّن شدن مال و جاه دنيا در نظر مردمان ، اهل بهشت شدن نيكوكاران و . . . همه از رشحات معبود بودن و عادل بودن خدا است خدا مىگويد : ملائكه گواهى مىدهند و دانشمندان مىدانند كه معبود عادل بايد چنين باشد . چنان كه دو وصف « عزيز - حكيم » در ذيل آيه نيز به آن دلالت دارند .
نكتهها
در ذيل آيهء 25 از سورهء بقره توضيح داده شد : نهرهايى كه از زير درختان بهشتها جارى است چه نهارهايى است و چرا قرآن اين اندازه به اين نهرها تكيه مىكند و حدود سى و شش بار آن را تكرار كرده است و آيهء 15 از سورهء قتال در تعريف آن نهرها نقل شد ، از طرف ديگر بهشت و جهنّم و آخرت ، بضرورت اسلام همه مادّىاند ، هر كه راجع بنعمتهاى بهشتى و زنان آن قائل بروحانى بودند باشد از اسلام خارج است . همهء اين وعدهها و لذائذ ، مادى هستند مگر رضوان خدا و نظائر آن .