شرحها
در اين آيات اولا به خواستههاى مؤمنان جواب داده شده و آن اينكه :
نجات از آتش و مغفرت گناهان و داخل شدن به بهشت ، بسته باعمال است خواه از جانب زنان باشد يا مردان . لكن در اينجا از جهت اهميت فقط اعمالى كه در درجه اول هستند نقل شده از قبيل هجرت در راه خدا ، تحمل فشار و كشته شدن در راه خدا و نظير آن ، آيهء
لكِنِ الَّذِينَ اتَّقَوْا
از آيهء اولى اعمّ است . سپس از باب دفع دخل توضيح داده شده كه زرق و برق كفّار مؤمنان را فريب ندهد و در آخر بيان شده كه عدهاى از اهل كتاب نيز اين واقعيت را درك مىكنند .
195 -
فَاسْتَجابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ أَنِّي لا أُضِيعُ عَمَلَ عامِلٍ مِنْكُمْ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ
عمل هيچ كسى در پيش خدا تباه نمىشود خواه زن باشد يا مرد آنها با هم فرقى ندارند و هر يك مكمل ديگرى است ، دائره حيات و بقاء آن ، بسته بوجود هر دو است ، آيه روشن مىكند كه مؤمنان به خواستههاى خويش بوسيلهء اعمال نيك برسند .
فَالَّذِينَ هاجَرُوا وَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيارِهِمْ وَ أُوذُوا فِي سَبِيلِي وَ قاتَلُوا وَ قُتِلُوا
مهاجرت در راه خدا آن است كه شخص براى مسلمان زيستن يا ترويج توحيد از ديار خويش هجرت كند ، اخراج از ديار ، آن است كه شخص با طاغوتها نسازد و تبعيدش كنند « 1 » اذيت در راه خدا شامل هر فشارى است كه براى خدا و در راه خدا متحمل مىشويم در الميزان فرموده : « واو » در آيه براى تفصيل است نه جمع .
على هذا هر يك از صفات مذكوره هم به تنهايى و هم بطور مجموع موضوعيت دارند .
در روايات شيعه وارد شده كه
فَالَّذِينَ هاجَرُوا . . .
دربارهء على ابن ابى طالب
هامش
( 1 ) اتفاقا به هنگام نوشتن اين سطور بسال 1357 شمسى در بافت كرمان در تبعيد بودم