خدا بيرون رفته است .
83 -
أَ فَغَيْرَ دِينِ اللَّهِ يَبْغُونَ وَ لَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ كَرْهاً وَ إِلَيْهِ يُرْجَعُونَ
لفظ « من » نوعا در اولوا العقل به كار مىرود و حاكى است كه در آسمانها نيز انسانهايى غير از ملائكه هستند « 1 » منظور از « اسلم » تسليم شدن تكوينى است يعنى : خداوند در زندگى نظاماتى معيّن كرده مردم خواه بخواهند و خواه نخواهند به آن نظامات تسليم هستند ، مثلا خدا اراده فرموده كه انسانها با چشم به بينند و با گوش بشنوند و همه به اين اراده چه بخواهند و چه نخواهند تسليم هستند .
يعنى : آيا دينى غير از دين خدا مىخواهند ؟ حال آنكه همه و از جمله اهل كتاب به نظامات طبيعى و تكوينى خدا تسليم مىباشند و راه فرارى از آن ندارند ، پس چرا به شريعت و دين خدا كه پيامبران پيمان گرفتهاند تن در نمىدهند ؟ ! ! 84 -
قُلْ آمَنَّا بِاللَّهِ وَ ما أُنْزِلَ عَلَيْنا وَ ما أُنْزِلَ عَلى إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ وَ الْأَسْباطِ وَ ما أُوتِيَ مُوسى وَ عِيسى وَ النَّبِيُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ لا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ
دين خدا همان است كه بر اين پيامبران و نظير آنها نازل گشته و ايمان بر اين دين پيمان گرفته شده ، لازم است و لذا رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله از طرف خود و امّتش ميگويد :
آمَنَّا بِاللَّهِ . . .
اين پيامبران از لحاظ اصول ، همه يك سخن گفتهاند : توحيد ، معاد و عمل صالح
مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ عَمِلَ صالِحاً
اختلاف فقط در فروعات بوده كه بمناسبت پيشرفت زمان فرق كرده است .
اين آيه عينا مثل آيهء 136 از سوره بقره است فقط در آنجا بجاى « قل »
هامش
( 1 ) در ذيل آيهء چهل نهم از سورهء نحل و بيست نهم از سورهء شورى بررسى خواهد شد كه در آسمانها موجود زنده وجود دارد ، در قاموس قرآن در ذيل لغت ( سماء ) اين مطلب روشن شده است ، منظور از طوعا و كرها آن است كه چه بخواهند و چه نخواهند تسليم هستند و چارهاى جز قبول ندارند .