به نظر مىآيد كه هبوط مقامى و حالتى منظور باشد چنان كه در بعضى از آيات با « خروج » تعبير آمده نظير :
يا بَنِي آدَمَ لا يَفْتِنَنَّكُمُ الشَّيْطانُ كَما أَخْرَجَ أَبَوَيْكُمْ مِنَ الْجَنَّةِ
اعراف / 27 .
مطلب سوم اينكه : مراد از
بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ
چيست ! اين جمله در سورهء بقره و اعراف و طه تكرار شده و به آن تكيه شده است . گفتهاند : مراد عداوت و دشمنى ما بين شيطان و انسان است ولى آن در سورهء طه چنين آمده :
قالَ اهْبِطا مِنْها جَمِيعاً بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ
طه / 123 در اين جا با آنكه مخاطب آدم و زوجهء او است باز جملهء فوق تكرار شده . ظاهرا مراد از آن رقابت و خصومتى است كه لازمهء حيات مادى است و تكيهء قرآن از آن جهت است كه پس از هبوط اين واقعيت به طور حتم آشكار خواهد شد و اين رقابت و مبارزات و خصومتها در پيشرفت بشر اثر كامل دارد طرفين عداوت ، خود انسانها هستند ، نه انسانها و شيطان گرچه ريشهء عداوت انسانها از شيطان و قواى نفسانى است .
اين جمله ، جملهء حاليه است يعنى پائين رويد در حالى كه دشمن يكديگر هستيد .
وَ لَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَ مَتاعٌ إِلى حِينٍ
اگر « حين » نسبت به فرد فرد باشد مراد از آن تا مرگ است يعنى تا وقت مردن در زمين قرارگاه و متاع خواهيد داشت و اگر راجع به عموم باشد منظور از آن رسيدن آخرت است چنان كه در روايتى از حضرت صادق عليه السّلام « الى حين » يوم القيامة معنى شده است .
37 -
فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِماتٍ فَتابَ عَلَيْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ
.
اين آيه راجع به امكان جبران نقائص است كه خداوند از لطف خود اين امكان را بوجود آورده است ، اگر انسان اشتباهى كرد و خواست آن را جبران كند راه بر او بسته نيست ، مىتواند به سوى خدا و كمال باز گردد ، روايت شده : چون