او ميسر است ، منافق خطرناكتر از كافر و پلى است ميان مؤمنان و كافران و به حكم
إِنَّ الْمُنافِقِينَ فِي الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ
( نساء / 145 ) عذاب او در قيامت سختتر از كافر خواهد بود ، اينك اوصاف آنها را كه در اين آيات بيان شده است مىآوريم ، بايد دانست بعضى از اين اوصاف در كفار هم هست ولى نظر قرآن معرفى منافقان است ، در نكتهها بحث مبسوطى در زمينهء منافقان خواهيم داشت ، منافقانى كه پيوسته براى اسلام و مسلمانان خطرناك بوده و هستند .
9 -
يُخادِعُونَ اللَّهَ وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ ما يَخْدَعُونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَ ما يَشْعُرُونَ
آيه حاكى است كه اظهار ايمان براى فريفتن خداست و هم فريفتن مؤمنان كه مؤمنان آنها را از خود بدانند و به حساب گيرند ، آنها در قولشان
آمَنَّا بِاللَّهِ وَ بِالْيَوْمِ الْآخِرِ
با خدا معاملهء فريبكارانه مىكنند و نيز مؤمنان را حيله مىزنند تا در رديف آنها قرار گيرند .
اما متوجه نيستند كه فقط خود را فريب مىدهند كه با اين عمل موجبات سعادت را از دست مىدهند و از فوائد واقعى دين كه به نفع انسانها آمده است بىبهره مىمانند و سرانجام در دنيا رسوا و در آخرت به عذاب خدا گرفتار مىشوند آنكه عاقبت كارش چنين است ، خود را مىفريبد نه ديگران را .
10 -
فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَهُمُ اللَّهُ مَرَضاً وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ بِما كانُوا يَكْذِبُونَ
علت خدعه آنست كه قلب سالم ندارند بلكه قلبشان مريض است اين مرض نتيجهء اعمال زشت و طغيانگرى آنها است ، بهر حال
فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ
دليل « يخادعون » است
فَزادَهُمُ اللَّهُ مَرَضاً
اگر خبر باشد معنايش آنست كه خدا به وسيلهء نزول آيات بر مرض قلبشان افزوده است چنان كه فرموده :
وَ أَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَتْهُمْ رِجْساً إِلَى رِجْسِهِمْ
( توبه / 125 )
وَ لا يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إِلَّا خَساراً
و نظير :
وَ لَيَزِيدَنَّ كَثِيراً مِنْهُمْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ طُغْياناً وَ كُفْراً
مائده / 64 ،