اولا آنجا كه سرنوشت به دست جنگ است بايد جنگيد و گرنه دشمن به هيچ قيمت حاضر نيست از مال و ناموس دست بردارد . جنگ سرنوشتساز است مگر آنكه خصم به مسالمت حاضر باشد .
ثانيا : نبايد از دستور خدا و رسول و رهبر راستين سرپيچى كرد و گرنه رسيدن به هدف ناممكن خواهد بود .
ثالثا : افراد را بايد آزمود تا در وقت حساس تنها نماند .
رابعا اگر افراد كم باشند ولى مصمم و متوكل به خدا ، پيروزى حتمى است اينك آيات .
246 -
أَ لَمْ تَرَ إِلَى الْمَلَإِ مِنْ بَنِي إِسْرائِيلَ مِنْ بَعْدِ مُوسى إِذْ قالُوا لِنَبِيٍّ لَهُمُ ابْعَثْ لَنا مَلِكاً نُقاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ
.
در مجمع البيان به روايت از حضرت باقر عليه السّلام اسم آن پيامبر « اشموئيل » بود ظاهرا همان « سموئيل » باشد كه در تورات آمده در تورات كتاب اول اسموئيل باب 4 ، 5 ، 6 ، 7 ، شكست فلسطينيان و آمدن صندوق عهد به ميان بنى اسرائيل نقل شده است بايد دانست كه نظر قرآن از ذكر اين گونه حكايات آنست كه از قضاياى گذشته استفاده كنيم چون سنت جاريهء جهان در حق گذشته و آينده يكى است ، قرآن خود فرمايد :
لَقَدْ كانَ فِي قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِأُولِي الْأَلْبابِ
يوسف / 111
سُنَّتَ اللَّهِ الَّتِي قَدْ خَلَتْ فِي عِبادِهِ
غافر / 85 لذا قرآن به زمان و مكان و اشخاص توجه نكرده است .
قالَ هَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتالُ أَلَّا تُقاتِلُوا
.
« هل عسيتم » به معنى « لعلكم » است آمدن « هل » براى تقرير آنست كه به گمان من شما در صورت وجوب جنگ ، حاضر به جنگ نخواهيد بود « 1 » يعنى : شايد شما اگر جنگ نوشته شود جنگ نكنيد . چنان كه ذيل آيه :
هامش
( 1 ) - جوامع الجامع .