كلمهء « عسى » در اينجا براى ايجاد اميد و توجه است يعنى جنگ براى اعتلاء توحيد ، جنگ براى تعيين سرنوشت گرچه به ظاهر سخت و ناخوشايند است ولى از نظر واقع خير و صلاح شما در آنست و تا خون نريزيد و خونتان ريخته نشود عزت و عظمت نخواهيد يافت و به عكس : آسايش و عدم جنگ كه مورد نظر و محبوب شماست آن در واقع شر و ضرر و زيان است چون سرنوشت بايد در ميدان جنگ تعيين شود .
برو قوى شو ، اگر راحت جهان طلبى .
وَ اللَّهُ يَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ
خدا اين واقعيت را مىداند كه بر شما جنگ نوشته ، شما نمىدانيد كه از جنگ بدتان مىآيد . در ذيل آيات 190 - 195 بقره و در « نكتههاى » آن راجع به جهاد اسلامى سخن گفتهايم .
217 -
يَسْئَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرامِ قِتالٍ فِيهِ
.
كلمهء « قتال » بدل است از « الشهر الحرام » يعنى : از تو از جنگ در ماه حرام مىپرسند ، مىشود از قصهء گذشته فهميد كه اين سؤال از طرف كفار مكه شده است چنان كه گويند گروهى از آنها پس از واقعهء كاروان ، به مدينه آمده و از آن حضرت پرسيدند : آيا جنگ در ماه حرام حلال است ؟ و شايد سؤال از طرف مسلمين باشد .
قُلْ قِتالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَ صَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَ كُفْرٌ بِهِ وَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ
.
ضمير « به » ممكن است به « اللَّه » يا به سبيل برگردد ، در هر دو صورت مراد كفر عملى است ، منظور از « سبيل اللَّه » عبادت و مخصوصا عمل حج است كه در ماه حرام انجام مىشود ، « المسجد » عطف بر « سبيل » است يعنى بگو : جنگ در ماه حرام گناهى بزرگ و مانع شدن از عبادت خدا و كفر به عبادت خدا و مانع شدن از رفتن مردم به مسجد الحرام است پس جنگ در ماه حرام و ماه