در اصل حاضرين است نون با اضافه حذف شده است يعنى : حج تمتع وظيفهء كسانى است كه خانوادهء آنها در مسجد الحرام و از اهل مكه و چهل هشت ميلى آن نيستند
وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ اعْلَمُوا . . .
در آخر آيه اشاره است به حتمى بودن حكم و تهديد متخلفان . راجع به « حج تمتع » كه عمر بن الخطاب تحريم كرد ذيل آيهء 24 سورهء نساء بحث خواهد شد .
197 -
الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُوماتٌ فَمَنْ فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلا رَفَثَ وَ لا فُسُوقَ وَ لا جِدالَ فِي الْحَجِّ
.
يعنى : عمل حج در سه ماه معين است : شوال و ذو القعده و ذو الحجة جزئيات آن بايد در « فقه » ديده شود ، در اين آيه سه چيز از محرمات احرام ياد شده ، مراد از « رفث » آميزش با زنان و از « فسوق » دروغ گفتن و از « مدال » رد سخن ديگرى با گفتن نه به خدا ، بلى به خدا است كه اقل مرتبه مجادله است .
وَ ما تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ يَعْلَمْهُ اللَّهُ وَ تَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوى
.
يعنى اينها عمل خير است و خدا از آن آگاه است و پاداش در هر دو جهان خواهد داد ، آن وقت در حال تشويق فرمايد از اعمال خوب توشه آخرت بر گيريد بهترين توشه تقوى و پرهيز از مخالفت دستورهاى خدا است و در آخر براى كثرت تأكيد بلفظ خطاب آمده : اى خردمندان از مخالفت فرمانهاى من بترسيد كه به ضرر شما است آرى
وَ اتَّقُونِ يا أُولِي الْأَلْبابِ
.
198 -
لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُناحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْ رَبِّكُمْ
.
اين آيه حاكى است كه در اثناء حج معامله و خريد و فروش مانعى ندارد ، گويند در ميان حاجيان ، اجيرها و كسانى بودند كه مال به كرايه مىدادند ، بعضى مىگفتند : حج اينها حج نيست ، آيه در رد اين گونه سخنان است .
فَإِذا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفاتٍ فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرامِ
.