فرقان / 32 ، نظير اين آيه است آيهء صد و ششم از سورهء اسراء :
وَ قُرْآناً فَرَقْناهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلى مُكْثٍ وَ نَزَّلْناهُ تَنْزِيلًا
. و هم يقينى است كه قرآن به تدريج در عرض 23 سال نازل شده است .
در زمينه جمع ميان اين دو مطلب در روايات شيعه و اهل سنت آمده قرآن در يك شب از جانب خدا به « بيت المعمور » يا به « بيت العزة » نازل شده ، پس از آن به تدريج بر آن حضرت نازل شده است از المنار نقل شده كه آغاز نزول قرآن از شب قدر بوده است ، نه اينكه همهاش به يك بار در شب قدر نازل شده باشد ، در كافى از حفص بن غياث نقل شده : از امام صادق - صلوات اللَّه عليه - پرسيدم خدا مىفرمايد
شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ
حال آنكه از اول تا آخر در بيست سال نازل شده است ؟ فرمود : قرآن همگى در ماه رمضان به بيت المعمور نازل شد ، سپس در طول بيست سال نازل گرديد « 1 » در روايات اهل سنت به جاى بيت المعمور ، بيت العزة آمده است .
در تفسير صافى مقدمهء نهم ، بيت المعمور را به قلب رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله تأويل كرده و فرموده : گويا مراد نزول آن به قلب پيامبر است چنان كه خدا فرموده :
نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ عَلى قَلْبِكَ
آن گاه در عرض بيست سال به تدريج از قلبش به زبانش نازل شده آن گاه كه جبرئيل مىآمد ، وحى را با الفاظش مىخواند .
در اينجا تحقيق ديگرى نيز هست كه بسيار قوى است و آن اينكه : قرآن مجيد دو دفعه نازل شده است ، دفعهء اول بطور فشرده و بسيط در يك شب به قلب آن حضرت دفعه ديگر بطور مشروح و تدريج در عرض بيست و سه سال ، چنان كه شيخ ابو عبد اللَّه زنجانى در كتاب تاريخ القرآن صفحه 31 ترجمه سحاب احتمال داده و در تفسير الميزان ذيل آيه
« شَهْرُ رَمَضانَ . . . »
آن را قبول كرده و بر آن استدلال
هامش
( 1 ) - تفسير صافى از كافى در مقدمه نهم از همان تفسير . در اين روايت بيست سال است نه بيست و سه سال .