فرمود :
( اول ما خلق اللَّه نورى )
تا ماده اصليه كه هنوز صورت به خود نگرفته كه تعبير بهيولاى صرفه ميكنند كه گفتند :
هيولى در بقاء محتاج صورت * تشخص كرد صورت را گرفتار
مثل مواد جسمانى كه صورت خاكى و آبى و هوايى و نارى به خود گرفت كه عناصر اربعة نام نهادهاند و اينها مولد ساير اجسام هستند .
( فسوى ) تسويه مطابق حكمت و مصلحت هر مخلوقى را به آنچه صلاح و حكمت اقتضاء داشت مقرر فرمود از انسان مستوى القامة اعضاى بدن هر كدام بجاى خود قواى بدنى و نفسى و عقلى به او عنايت فرمود و ساير مخلوقات را به آنچه عين صلاح بود اعطاء فرمود :
جهان چون چشم و گوش و خال و ابرو است * كه هر چيزى بجاى خويش نيكو است
فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ
مؤمنون آيه 14 ،
اللَّهُ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ قَراراً وَ السَّماءَ بِناءً وَ صَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَكُمْ وَ رَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ ذلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ فَتَبارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِينَ
مؤمن آيه 64 .
[ سوره الأعلى ( 87 ) : آيه 3 ]
وَ الَّذِي قَدَّرَ فَهَدى ( 3 )
اما تقدير آنچه در معاش و زندگانى و بقاء حيات مورد احتياج بندگان و ساير حيوانات بود براى آنها عنايت فرمود ، در زمين و آسمان كه اگر يكى از آنها ناقص بود امر معيشت منظم نبود بلكه ممكن نبود .
و اما هدايت اعطاء عقل فهم شعور ادراك ارسال رسل انزال كتب جعل احكام ارشاد توفيق تأييد پند و اندرز وعظ و نصيحت و دلالت و غير اينها كه هيچ عذرى براى احدى باقى نگذاشت و حجت را از هر جهت بر بندگان تمام كرد :
لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ وَ يَحْيى مَنْ حَيَّ عَنْ بَيِّنَةٍ
انفال آيه 42 .
[ سوره الأعلى ( 87 ) : آيه 4 ]
وَ الَّذِي أَخْرَجَ الْمَرْعى ( 4 )
خداوند آن خدايى است كه بيرون ميآورد مرعى را . مرعى چراگاه است كه