( سَبِّحِ اسْمَ )
گفتند مراد از اسم مسمى است كه ذات اقدس ربوبى باشد .
اقول : تسبيح بهر دو معنى از اذكار است و ذكر از الفاظ است و معنى اين است كه خداى متعال را باسماء مقدسه او بايد ياد كرد چنانچه ميفرمايد :
وَ لِلَّهِ الْأَسْماءُ الْحُسْنى فَادْعُوهُ بِها
اعراف آيه 180 و اسماء حسنى بسيار است كه گفتند هزار و يك اسم دارد اسماء ذات مثل اللَّه حق هو ، اسماء صفات ، اسماء افعال تا اسم اعظم الهى ميفرمايد :
خدا را به اين اسماء مقدسه بخوانيد چون نميشود به غير اين طريق نه به اشاره نه بتصور و تخيّل .
( ربك ) خداوند رب العالمين است چه خصوصيت دارد كه ميفرمايد : « ربك » چنانچه در ذكر ركوع و سجود ربى مىگويى نكتهء آن اين است كه اين تعبير دلالت دارد بر تواضع و شدت احتياج كه من هيچ ندارم فقر صرف هر چه دارم از تو دارم تو مربى من هستى لذا نفس ركوع و سجود خود اظهار تعظيم و افتادهگى در پيشگاه احديت است .
( الاعلى ) علو و كبريايى و عظمت خاص ذات اقدس او است تمام ممكنات از خود هيچ ندارند .
سيه رويى ز ممكن در دو عالم * نشد هرگز جدا و اللَّه اعلم
يا أَيُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ إِلَى اللَّهِ وَ اللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ
فاطر آيه 5 ،
اللَّهُ الْغَنِيُّ وَ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ
محمد ( ص ) آيه 37 ، و تعبير باعلى دلالت ندارد كه غير از او هم علوى دارد و او اعلى است بلكه براى رفع توهم و تخيّل بعض نفوس كه خود را عالى ميدانند مثل فرعون كه گفت : « انا ربكم الاعلى » و گفت : « ما علمت لكم من إله غيرى » و گفت :
« لئن اتخذت الها غيرى لاجعلنك من المسجونين » و امثال فرعون در هر عصر و زمانى بسيار بودند و بلند پروازى ميكردند و عاقبت چه شدند .
[ سوره الأعلى ( 87 ) : آيه 2 ]
الَّذِي خَلَقَ فَسَوَّى ( 2 )
آن پروردگار تو خدايى است كه خلق فرمود سپس تسويه نمود . سرتاسر ممكنات از نور الانوار تا ماده المواد تمام مخلوق الهى هستند كه از پيغمبر اكرم است