شود سپس جاى گير آنها ايمان و عقايد حقه شود ، در باب اخلاق اول ازالهء اخلاق رذيله و صفات خبيثه و ملكات سيئه بايد بشود سپس تحصيل اخلاق حميده و صفات پسنديده و ملكات حسنه ، در باب اعمال اولا قلب را از لوث معاصى بايد پاك نمود سپس بنور اعمال صالحه زينت داد لذا تقواى از معاصى مقدم است بر اعمال صالحه ، موت مجرد زوال حيات حيوانى نيست بلكه ازالهء عقايد فاسده و اخلاق رذيله و اعمال سيئه است آنها را بميراند سپس حيات ايمانى و كمالات اخلاقى و اعمال حسنه جاى گير شود .
منظر دل نيست جاى صحبت اغيار * ديو چو بيرون رود فرشته در آيد
و اما از اشكال دوم : موت زوال حيات نيست بلكه انتقال است از نشئهاى بنشئهء ديگر روح انسانى فنا و زوال ندارد علاقهء او از اين بدن عنصرى قطع مىشود و بقالب مثالى و بدن برزخى تعلق ميگيرد سپس از او قطع مىشود و به همين بدن عنصرى در قيامت تعلق ميگيرد فناء و زوال ندارد نه روح كه انتقال نشئه است و نه بدن فقط تغيير صورت است و تمام در تحت قدرت و مشيت الهى است .
لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا
اختبار خداوند نه براى اين است كه مجهولى بر او معلوم گردد بلكه براى اين است كه بر خود انسان و بر ديگران كى قابليت دخول بهشت داشت و كى استحقاق دخول جحيم :
لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ وَ يَحْيى مَنْ حَيَّ عَنْ بَيِّنَةٍ
انفال آيهء 42 . و مراد از احسن عمل ايمان بعقائد حقه و تخلق به اخلاق حسنه و عمل باعمال صالحه هر چه ايمان قوىتر باشد و اخلاق بهتر باشد و اعمال اصلح باشد احسن است .
وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْغَفُورُ
هر كه استحقاق عذاب دارد مورد قهر و غضب الهى مىشود و هر كه قابليت ثواب دارد مورد عفو و مغفرت او ميگردد ( اللهم اجعلنا من المغفورين و المعفوين و لا تجعلنا من المغضوبين و لا الضالين ) .
[ سوره الملك ( 67 ) : آيه 3 ]
الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَماواتٍ طِباقاً ما تَرى فِي خَلْقِ الرَّحْمنِ مِنْ تَفاوُتٍ فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرى مِنْ فُطُورٍ ( 3 )