عقل كل تا مادة المواد محتاج صرف هستند هم در وجود و هم در بقاء و هم در جلب نعم و دفع بليات و غنى بالذات خداى متعال است :
يا أَيُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ إِلَى اللَّهِ وَ اللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ
فاطر آيهء 15 .
ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ
ما في السموات شامل جميع ملائكه و كرات جويه و طبقات سماوية و كرسى و عرش و عالم عقول و مجردات و جنت و حور و غلمان و لوح و قلم و سدرة المنتهى و بيت المعمور و آنچه خدا در عالم بالا خلق فرموده ، و ما في الارض شامل جميع ما في الارض مىشود از جمادات و نباتات و حيوانات برى و بحرى و درياها و معادن و جواهرات و غير اينها ، و گفتيم كه تسبيح بمعنى عام شامل تمام اذكار تهليل و تكبير و تحميد و ساير اذكار و صلوات و غير اينها مىشود .
( له الملك ) تمام مخلوقات از ثرى تا ثريا مملوك حق هستند بملكيت ذاتيه و آنچه در دست بشر است و خود را مالك ميداند عاريه است به او ميدهند و پس ميگيرند حتى جان خود را كه حافظ ميگويد :
اين جان عاريت كه بحافظ سپرده دوست * روزى رخش ببينم و تسليم وى كنم
وَ لَهُ الْحَمْدُ
كه تمام افعالش بر وفق حكمت و صلاح است ذاتا و صفة داراى جميع صفات حميده كماليه و جلاليه و جماليه است و حمد مختص بذات اقدس او است و در بسيارى از آيات خود را به صفت حميد ياد فرموده و معنى حمد را در سورهء فاتحه مفصلا در مجلد اول اين تفسير بيان شده مراجعه فرمائيد .
وَ هُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
گفتيم تعبير به شيء از ضيق عبارت است و الا قدرت الهى ذاتى و غير متناهى است عين ذات است .
[ سوره التغابن ( 64 ) : آيه 2 ]
هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ فَمِنْكُمْ كافِرٌ وَ مِنْكُمْ مُؤْمِنٌ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ ( 2 )
او خدايى است كه شما را خلق فرمود پس بعض شما كافر هستيد و بعضى مؤمن و خداوند به آنچه عمل ميكنيد بينا است .
هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ
در بسيارى از آيات كيفيت خلقت انسان را بيان فرمود