قَوْمٌ لا يُؤْمِنُونَ
يعنى من مأيوس هستم از ايمان اينها و قساوت قلب اينها و سياهى دل اينها و كبر و نخوت و هواهاى نفسانيه و حب شهوات و كثرت معاصى و طغيان آنها و معايب ديگر مانع از قبولى ايمان اينها مىشود چنانچه حضرت نوح هم همين شكايت را در پيشگاه احديت داشت كه عرض كرد
قالَ نُوحٌ رَبِّ إِنَّهُمْ عَصَوْنِي وَ اتَّبَعُوا مَنْ لَمْ يَزِدْهُ مالُهُ وَ وَلَدُهُ إِلَّا خَساراً
الى اخر الآيات نوح آيهء 2 - .
[ سوره الزخرف ( 43 ) : آيه 89 ]
فَاصْفَحْ عَنْهُمْ وَ قُلْ سَلامٌ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ ( 89 )
پس صرفنظر كن از ، آنها و رو برگردان و بگو سلام پس زود باشد كه بر آنها معلوم شود .
فَاصْفَحْ عَنْهُمْ
اعراض است و متعرض آنها نشدن چنانچه مىفرمايد
وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ
- انعام آيه 106 - و مىفرمايد
خُذِ الْعَفْوَ وَ أْمُرْ بِالْعُرْفِ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْجاهِلِينَ
- اعراف 198 - و مىفرمايد
فَاصْدَعْ بِما تُؤْمَرُ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ
- حجر آيهء 94 - . اشكال : بعضى گفتند اين آيات منافى است با امر جهاد كه مىفرمايد
يا أَيُّهَا النَّبِيُّ جاهِدِ الْكُفَّارَ وَ الْمُنافِقِينَ وَ اغْلُظْ عَلَيْهِمْ
- توبه آيه 74 - تحريم آيهء 9 - و ساير آيات جهاد . جواب : بعضى گفتند اين آيات منسوخ شده به آيات جهاد لكن ما مىگوئيم به اينكه اولا نوع مجاهدات حضرت دفاعى بود آنها مىآمدند براى دفع آنها مسلمين مثل بدر و احزاب و احد و ثانيا آنها اذيت و آزار به مسلمانان مىكردند يا در مقام اضلال آنها و ارجاع آنها به كفر و شرك بودند جهاد براى دفع شر آنها بود و ثالثا در موارد جهاد دعوت به اسلام بود و احتمال تأثير مىرفت و بسيارى هم از ترس جهاد يا از جهات ديگر بشرف اسلام مشرف مىشدند و اين آيات در زمينه يأس است كه به كلى از قابليت هدايت افتادهاند .
وَ قُلْ سَلامٌ
بعضى گفتند سلام اعراض و جدايى است لكن ظاهرا مراد اين باشد كه شما از دست ما سالم و ما هم از دست شما سالم باشيم يعنى كارى به كار يكديگر نداشته باشيم به زبان عوام تو آن طرف جوى و من اينطرف نه شما به ما اذيت كنيد نه ما با شما كارى داشته باشيم .