و سياهى دل از قابليت افتاد آنها خارج هستند لذا تعبير به منهم فرموده اشاره ببعض است .
وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ
از تقصيرات آنها گذشت مىكند و هم آنها را مشمول رحمت خود مىفرمايد :
[ سوره الممتحنة ( 60 ) : آيه 8 ]
لا يَنْهاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ لَمْ يُقاتِلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَ لَمْ يُخْرِجُوكُمْ مِنْ دِيارِكُمْ أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَ تُقْسِطُوا إِلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ ( 8 )
خداوند نهى نمىفرمايد شما را از كفّار و مشركين كه با شما مقاتله نكردند در امر دين و شما را اخراج نكردند از منازل شما اينكه با آنها برّ و احسان كنيد و بعدل با آنها رفتار كنيد و خداوند دوست مىدارد كسانى كه بعدل رفتار مىكنند - بعضى گفتند : اين آيهء شريفه منسوخ است بآيهء شريفه
وَ قاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَما يُقاتِلُونَكُمْ كَافَّةً
توبه آيهء 36 و آيهء شريفه
وَ اقْتُلُوهُمْ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ
نساء آيهء 91 و آيهء شريفهء
فَإِذَا انْسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ وَ خُذُوهُمْ وَ احْصُرُوهُمْ وَ اقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ
توبه آيهء 5 .
اقول : هيچ گونه تنافى بين اين آيات نيست تا احتياج بدعوى نسخ كنيم ، امّا آيهء شريفه
وَ قاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَما يُقاتِلُونَكُمْ كَافَّةً
صريحه است در مشركين كه با مسلمين مقاتله مىكنند بالاخصّ باب مقاتله طرفين است مثل معامله و مضار به و مجادله و محاربه كه دو طرفى است و اين آيهء شريفه صريح است در مشركين كه
لَمْ يُقاتِلُوكُمْ
و امّا آيهء شريفه
وَ اقْتُلُوهُمْ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ
در صدر آيه مىفرمايد :
وَدُّوا لَوْ تَكْفُرُونَ كَما كَفَرُوا
الى قوله تعالى :
فَإِنْ تَوَلَّوْا فَخُذُوهُمْ وَ اقْتُلُوهُمْ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ
در مورد منافقين است كه نفاق خود را ظاهر كردند كه در مقام اين بودند كه مؤمنين را برگردانند بكفر مربوط به اين آيه نيست ، و امّا آيهء
فَإِذَا انْسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ
الاية در آيهء قبل از او مىفرمايد :
إِلَّا الَّذِينَ عاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِكِينَ ثُمَّ لَمْ يَنْقُصُوكُمْ شَيْئاً وَ لَمْ يُظاهِرُوا عَلَيْكُمْ أَحَداً فَأَتِمُّوا إِلَيْهِمْ عَهْدَهُمْ إِلى مُدَّتِهِمْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ
توبه آيهء 4 ، پس به پردازيم بشرح آيهء شريفه
لا يَنْهاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ لَمْ يُقاتِلُوكُمْ فِي الدِّينِ
يا از جهت معاهده كه با پيغمبر و مسلمين نمودند كه در آيه 4 سورهء توبه اشاره