آيا وقت آن نرسيده از براى مؤمنين اينكه خاشع شود قلوب آنها از براى ذكر خداى متعال و آنچه نازل فرموده از حقّ و نبوده باشند مثل كسانى كه به آنها كتاب داده شده يهود و نصارى از قبل از اسلام پس طول كشيد بر آنها مدت پس قساوت پيدا كرد قلوب آنها و كثير از آنها فاسق بودند . در اخبار داريم كه اين آيهء شريفه راجع به دورهء غيبت حضرت بقيّة اللَّه است و مكرر گفته شده كه اخبار در بيان مصداق اتمّ است منافى با عموم و اطلاق آيات نيست لذا مىفرمايد :
أَ لَمْ يَأْنِ
استفهام انكاريست يعنى البتّه رسيده وقت آنكه .
لِلَّذِينَ آمَنُوا
براى مؤمنين .
أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّهِ
خشوع قلب لين و نرمى قلب است كه زود متأثر مىشود و به زبان ما نازك دل است و ذكر الهى مواعظ و نصايح است كه در قلب اثر بگذارد پند بگيرد از غفلت بيرون آيد به ياد خدا و روز جزاء بيفتد و پيرامون معاصى نرود و كوتاهى در عبادت و بندگى نكند .
وَ ما نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ
آيات شريفهء قرآن و فرامين الهى و دستورات دينى كه تمام حق است و بايد پيروى نمود و مخالفت نكرد .
وَ لا يَكُونُوا كَالَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ مِنْ قَبْلُ
يعنى نباشند مؤمنين مثل اهل كتاب يهود و نصارى كه آنچه انبياء آنها آنها را نصيحت مىكردند و موعظه مىنمودند دست از شرك و كفر و فسق و فجور خود بر نمىداشتند و خردلى به آنها اثر نمىگذاشت بلكه چه اندازه از انبياء خود را كشتند و چه اندازه آنها را تكذيب كردند حتّى دارد سه مرتبه تورية از آنها برداشته شد و تواترش منقطع شد و نصارى چهار انجيل تشكيل دادند و انجيل برنابا را دور انداختند و شرح مزخرفات و كفريات اين توراتى كه فعلا در دست يهود است و اناجيل اربعه را مفصّلا در مجلّد اوّل كلم الطّيب در باب نبوّت خاصّه بيان كردهايم مراجعه نمائيد .
فَطالَ عَلَيْهِمُ الْأَمَدُ
خداوند مهلت داد آنها را و مدّت امهال آنها طولانى شد در اثر اين امهال روز به روز كفر و زندقهء آنها زيادتر شد
فَقَسَتْ قُلُوبُهُمْ
كه در جميع كفّار و مشركين قساوت قلب آنها به قدر قساوت قلوب يهود نيست كه به هيچ راهى مستقيم نميشوند و اعدى عدّ و مسلمين