در افعال است هر چه بخواهد مىكند و مشيت الهى در آن مدخليتى ندارد و جبر كه انسان هيچ گونه اختيارى ندارد خداوند او را وادار به فعل مىكند و اين دو مسلك هر دو كفر است و مسلك سوّم اختيار است كه انسان به اختيار خود افعال را بجا بياورد لكن تا مشيت حق هم نگيرد نمىتواند كه فرمودند
« لا جبر و لا تفويض بل امر بين الامرين » .
ما لَهُمْ بِذلِكَ مِنْ عِلْمٍ
هيچگونه مدركى و دليلى و حجتى بر اين دعوى ندارند دعواى بىدليلى است و منشأ اين دعوى :
إِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ
خيالبافى است و از خطورات شيطانى است كه در قلوب آنها تصرف كرده وسوسه مىكند چون مكرر گفته شده كه اين خيالات نفسانى و خطورات قلبى بدون اختيار بغتة در قلب وارد مىشود اگر از جانب حق باشد الهام ملكى است كه ملائكه بامر الهى در قلب اخطار مىكنند و اگر از طرف شيطان است وساوس شيطانى است كه شياطين اخطار مىكنند و تميز بين اين دو سه چيز است يكى تأمل و رجوع به عقل كه صلاح و فساد او را نشان دهد ديگر عرضه داشتن بر عقلاء و دانشمندان بىغرض و مرض ، سه عرضه داشتن بر شرع و دين كه اجازه مىدهد يا نمىدهد و اگر كسى بخواهد كه از اين خطرات سوء محفوظ بماند راه ملك را به قلب باز كند به عبادت و ذكر و توجه به حق و استفاده كه ديگر شيطان راه پيدا نكند چنانچه ميفرمايد در خطاب به شيطان
إِنَّ عِبادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ إِلَّا مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْغاوِينَ
- حجر آيه 42 - و مىفرمايد
فَإِذا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجِيمِ إِنَّهُ لَيْسَ لَهُ سُلْطانٌ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَلى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ
- نحل آيهء 100 و 101 و مىفرمايد
إِنَّ عِبادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ وَ كَفى بِرَبِّكَ وَكِيلًا
- اسراء آيهء 67 - و مىتواند راه ملك را سد كند و شيطان را بر خود مسلط كند و از الهامات ملكى محروم شود بمتابعت شهوات نفسانى و كثرت معاصى و قساوت قلب و سياهى دل كه مىفرمايد خطاب به شيطان
وَ اسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِكَ وَ أَجْلِبْ عَلَيْهِمْ بِخَيْلِكَ وَ رَجِلِكَ وَ شارِكْهُمْ فِي الْأَمْوالِ وَ الْأَوْلادِ وَ عِدْهُمْ وَ ما يَعِدُهُمُ الشَّيْطانُ إِلَّا غُرُوراً
- اسراء آيه 66 .