فَيَوْمَئِذٍ لا يُسْئَلُ عَنْ ذَنْبِهِ إِنْسٌ وَ لا جَانٌّ
انس و جان نايب فاعل هستند و عن ذنبه متعلّق به يسئل است مقدّم شده براى تأكيد است كانّه مىفرمايد :
لا يُسْئَلُ عَنْ ذَنْبِهِ إِنْسٌ وَ لا جَانٌّ
.
[ سوره الرحمن ( 55 ) : آيات 41 تا 42 ]
يُعْرَفُ الْمُجْرِمُونَ بِسِيماهُمْ فَيُؤْخَذُ بِالنَّواصِي وَ الْأَقْدامِ ( 41 ) فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ ( 42 )
شناخته مىشوند مجرمين به سيما و صورت خود پس گرفته مىشوند به ناصيه و قدمها .
سيماى اهل محشر و صورتهاى آنها مختلف است چنانچه مىفرمايد
يَوْمَ تَبْيَضُّ وُجُوهٌ وَ تَسْوَدُّ وُجُوهٌ فَأَمَّا الَّذِينَ اسْوَدَّتْ وُجُوهُهُمْ أَ كَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمانِكُمْ فَذُوقُوا الْعَذابَ بِما كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ وَ أَمَّا الَّذِينَ ابْيَضَّتْ وُجُوهُهُمْ فَفِي رَحْمَتِ اللَّهِ هُمْ فِيها خالِدُونَ
آل عمران آيهء 102 و 103 .
يُعْرَفُ الْمُجْرِمُونَ
نايب فاعل است ولى فاعل را ذكر نفرموده بعضى توهّم كردند كه خداوند متعال است و اين توهم فاسد است و اخبار زيادى بر ردّ او داريم كه بر خدا چيزى مجهول نيست كه معرفت پيدا كند بلكه بر ملائكه و انبياء و ائمهء اطهار هم مجهول نيست بلكه اهل محشر معرفت پيدا مىكنند و مجرم را از غير مجرم مىشناسند چون
يَوْمَ تُبْلَى السَّرائِرُ
است طارق آيهء 9 و در اخبار دارد در زمان ظهور قائم سيماى مجرمين تغيير پيدا مىكند كه تمام مىشناسند و مانعى ندارد كه اين هم يكى از مصاديق باشد و يكى از مصاديق دورهء رجعت بلكه در همين دنيا اگر چشم بصيرتى باشد از گرفتگى صورت استكشاف مىشود كه كافر است يا فاسق و فاجر و همچنين صورت علماء و صلحاء را مشاهده مىكند نورانى
يُعْرَفُ الْمُجْرِمُونَ بِسِيماهُمْ
.
فَيُؤْخَذُ بِالنَّواصِي وَ الْأَقْدامِ
با غل و زنجير و دستبند و پاىبند آنها را مىگيرند و بسوى جهنّم مىبرند كه خطاب مىرسد
خُذُوهُ فَغُلُّوهُ ثُمَّ الْجَحِيمَ صَلُّوهُ ثُمَّ فِي سِلْسِلَةٍ ذَرْعُها سَبْعُونَ ذِراعاً فَاسْلُكُوهُ
الحاقّة آيهء 30 الى 32 .
[ سوره الرحمن ( 55 ) : آيات 43 تا 45 ]
هذِهِ جَهَنَّمُ الَّتِي يُكَذِّبُ بِهَا الْمُجْرِمُونَ ( 43 ) يَطُوفُونَ بَيْنَها وَ بَيْنَ حَمِيمٍ آنٍ ( 44 ) فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ ( 45 )
اين جهنّم است كه تكذيب مىكردند به او مجرمون طوف مىزنند بين جهنّم و بين حميم حاضر موجود .