براى كسانى كه اين راه ضلالتى كه در پيش گرفته تصور مىكند راه مستقيم است و راه هدايت است كه اين را جهل مركب مىنامند كه نمىداند و نمىداند كه نمىداند و خيال مىكند كه مىداند :
هر كس كه نداند و نداند كه نداند * در جهل مركب ابد الدهر بماند
[ سوره الزخرف ( 43 ) : آيه 6 ]
وَ كَمْ أَرْسَلْنا مِنْ نَبِيٍّ فِي الْأَوَّلِينَ ( 6 )
و چه بسيار فرستاديم از انبياء در امم ماضيه .
كه معروف صد و بيست و چهار هزار بودند كه يك قسمت آنها را خداوند در قرآن مجيد بيان فرموده و يك قسمت زيادى از آنها را ذكر نفرموده چنانچه مىفرمايد
وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلًا مِنْ قَبْلِكَ مِنْهُمْ مَنْ قَصَصْنا عَلَيْكَ وَ مِنْهُمْ مَنْ لَمْ نَقْصُصْ عَلَيْكَ
- مؤمن آيهء 78 .
سؤال : چرا حالت اينها را بيان فرموده و ديگران را بيان نكرده .
جواب : اين مقدار كه بيان فرموده كافى بر اتمام حجت و تنبه بوده و ما زاد بر اين فائده نداشته بعلاوه بقيه انبياء تابع اين مذكورين بودند از پس از آدم تا زمان نوح تابع آدم بودند و هكذا و بعلاوه اگر خداوند مىخواست شرح حال هر يك يك آنها را بيان كند بقول مولوى « مثنوى هفتاد من كاغذ شود » از فصاحت و بلاغت خارج مىشود و ملالت مىآورد لذا بطور خلاصه مىفرمايد :
وَ كَمْ أَرْسَلْنا مِنْ نَبِيٍّ فِي الْأَوَّلِينَ
بعلاوه بسيارى از انبياء مأمور به دعوت نبودند و مقام رسالت نداشتند .
[ سوره الزخرف ( 43 ) : آيه 7 ]
وَ ما يَأْتِيهِمْ مِنْ نَبِيٍّ إِلاَّ كانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ ( 7 )
و نمىآمد امم ماضيه را از پيغمبرى مگر آنكه بودند به او استهزاء مىكردند .
اين آيه براى تسليت خاطر مبارك پيغمبر اكرم است كه اگر اين كفار و مشركين شما را استهزاء مىكنند اين شتر در خانهء تمام انبياء خوابيده بود چه اندازه نوح را استهزاء كردند و هود و صالح و لوط و شعيب و موسى و عيسى و غير اينها را ساحر ، مجنون كذاب ، مفترى ، جاهل و امثال اينها گفتند و چه اندازه اذيت كردند كه بطور كلى يكى از آنها نبود كه گرفتار اين نوع بليات نباشد زيرا نكره در سياق نفى افاده عموم مىكند كه مىفرمايد
وَ ما يَأْتِيهِمْ مِنْ نَبِيٍّ إِلَّا كانُوا بِهِ